De terreur van Allah's soldaten

Turkije heeft zijn eigen monster geschapen. Het leek de veiligheidsdienst handig de Hezbollah met rust te laten als wapen in de strijd met de Koerdische PKK. Met als gevolg dat tientallen vooraanstaande Turken verdwenen en de dood vonden in de martelkamers van de Hezbollah.

Ze noemen zich 'de soldaten van Allah'. En niet 'de partij van Allah' zoals in andere landen in het Midden-Oosten. De Turks-Koerdische Hezbollah onderscheidt zich slechts op dit punt van de verwanten in andere landen. Ook zij willen een staat oprichten, die volgens de sjaria (de wetgeving van de Koran) wordt geregeerd. En voor dit doel schromen ze niet te ontvoeren, te moorden, af te persen en huizen in brand te steken. Deze week kregen deze Koerdische fundamentalisten voor het eerst een flinke tik te verwerken. De Turkse politie schoot in Istanbul de leider dood en belangrijke voormannen van de groepering werden opgepakt. De vraag is of de Hezbollah in Turkije de laatste klap is toegediend of dat de beweging zo gegroeid is dat zij in staat is terug te keren en voor nog meer verschrikkingen te zorgen.

Begin deze week schreef een Turkse krant nog dat Hüseyin Velioglu, de voortvluchtige leider van de Turkse Hezbollah, naar Turkije was gekomen. Velioglu was de Iraanse grens overgestoken om meer grip te krijgen op de activiteiten van zijn organisatie. Twee dagen na dit bericht was op de Turkse televisiezenders de schietpartij bij een villa in Istanbul te zien. De politie wilde de villa in een buitenwijk van Istanbul binnenvallen, maar van binnenuit werd geschoten. Er volgde een vuurgevecht dat vijf uur duurde. Balans: één dode en twee arrestanten. De dode man in de villa bleek niemand minder dan Hüseyin Velioglu, de leider van de Hezbollah. Zijn bezoek aan Turkije had niet lang geduurd.

Een dag later reed de politie in gezelschap van een van de arrestanten en gevolgd door een batterij camera's naar een huis in een van de buitenwijken van Istanbul. Even later kwamen er wat gemeentewerkers met hun graafwerktuigen bij. Ze begonnen hun werk in de kelder van het huis. De hele dag haalden ze lijken naar buiten. Aan het einde van de dag was hun werk voltooid: tien lijken waren gevonden. Gemarteld, gewurgd en vervolgens in gehurkte houding begraven. Bij een van de vermoorde mannen was een spijker door het hoofd geslagen. In een ander huis werden nog eens drie lijken ontdekt.

Het verhaal van de Hezbollah begint aan het eind van de jaren tachtig. Hüseyin Velioglu, een onopvallende student politicologie, richt de Turks-Koerdische Hezbollah op. Door geweldpleging in de grote Koerdische steden in het zuidoosten van Turkije krijgt de organisatie naamsbekendheid. Militanten slaan een imam in het bijzijn van moskeegangers zodanig, dat hij ter plekke sterft. In een paar jaar tijd groeit de Hezbollah van Velioglu uit tot een organisatie met duizenden militanten en sympatisanten. De voornaamste reden voor deze groei is de PKK. De gelovige Koerden moeten niets hebben van de linkse en marxistische PKK en zien in de Hezbollah een mooi alternatief.

In de jaren negentig vecht de Hezbollah vooral tegen de PKK en pleegt geweld tegen zakenlieden in de islamitische kringen, die niet de gewenste sommen geld overhandigen. Aanvankelijk streeft de Hezbollah naar een fundamentalistische revolutie naar Iraans model in heel Turkije. Snel wordt duidelijk dat onder de Turken geen animo bestaat voor deze plannen. De plannen veranderen, het nieuwe streven is een een onafhankelijk Koerdistan naar Iraans model.

Opvallend is dat de Turkse veiligheidsdienst de Hezbollah met rust laat. Waarschijnlijk vindt de Turkse staat het wel prima dat de Hezbollah haar pijlen richt op de PKK. Het koesteren van deze tweestrijd duurt ongeveer tot de arrestatie van PKK-leider ücalan. De PKK trekt zich terug uit Turkije om vooral van buitenaf te proberen de doodstraf voor ücalan tegen te houden.

De Veiligheidsdienst knijpt de oogjes niet meer dicht. De Turkse militairen en de politie maken in korte tijd korte metten met de Hezbollah in het zuidoosten. Hierop besluit leider Velioglu zijn werkgebied te verschuiven naar Istanbul. In korte tijd verdwijnen tientallen zakenlieden in deze stad. Familieleden zoeken hopeloos naar enig teken van leven. Tot de inval in de villa. Eén voor één gaan de familieleden van vermisten nu naar het mortuarium om te kijken of hun ontvoerde familielid er ook bij zit.

Kenner van het Midden-Oosten Mehmet Forac vindt het hypocriet dat de Turkse publieke opinie nu zo'n ophef maakt over de laatste ontwikkelingen. ,,Ontvoeringen, afpersen, moordpartijen. Dit alles gebeurde al jaren in het zuidoosten. Niemand die er naar omkeek. Nu het in Istanbul en andere westelijke Turkse steden heeft plaatsgevonden, is het ineens een hele grote kwestie geworden. In het zuidoosten zijn er honderden mensen op dezelfde manier verdwenen. Honderden huizen werden daar in brand gestoken. De lijken die nu naar boven komen, kunnen tenminste nog worden herkend door familieleden. In het zuidoosten zijn ze allang veranderd in skeletten'', zegt Forac.

Onder de ontvoerde mensen was ook de zeer bekende vrouwelijke imam Konca Küris. Bijna dagelijks was ze op de televisie te zien om te pleiten voor hervormingen in de islam. Ze vond het onzin dat Turken in het Arabisch bidden terwijl de meesten geen woord Arabisch verstaan. Zij zag er geen zonde in als vrouwen geen hoofddoeken dragen. Mannen en vrouwen zouden naast elkaar moeten biddden, was een van haar idealen. Een keer maakte ze de opmerking dat vrouwen in het paradijs maagdelijke mannen tot hun beschikking zouden moeten krijgen. De Koran belooft vrome mannen namelijk maagden in het paradijs. Dus waarom zou dat aan vrome vrouwen worden ontzegd. Haar uitspraken zetten kwaad bloed. Konca Küris werd bedreigd.

Het bleef uiteindelijk niet bij bedreigen. Op een dag werd ze ontvoerd. Elk spoor ontbrak. Totdat twee jaar na haar ontvoering de politie de inval deed in de villa in Istanbul. Rechercheurs vonden haar identiteitskaart. Een van de arrestanten heeft toegegeven dat ze Kuris hebben ontvoerd en daarna uitgeleverd aan andere Hezbollah-mensen. Meer kon hij niet vertellen.

Voordat de Hezbollah mensen vermoordde, werden de slachtoffers eerst verhoord. Deze verhoren werden keurig op een videoband opgenomen en in het archief bewaard. De Turkse kranten schrijven dat er beelden zijn van Konca Küris. Ze zit vastgebonden aan een stoel. Tien minuten lang zegt ze dat ze een grote fout heeft gemaakt. Huilend prijst ze de Hezbollah. ,,Ik was me niet bewust wat ik allemaal zei. Nooit had ik aan de conferenties moeten deelnemen. Vergeef me voor mijn zonden'', schijnt ze volgens politiebronnen te zeggen in het verhoor door de Hezbollah. De videoband eindigt met een huilbui van haar. De politie verwacht niet dat Konca Küris nog in leven is.

Met uitzondering van enkele columnisten, rept niemand over de tolerante houding van de Turkse veiligheidsdienst tegenover de Hezbollah in de jaren negentig. Volgens columniste Gülay Gökturk heeft de Turkse staat eigenhandig een monster gecreëerd. Ze stelt dat Turkije te lang met vuur heeft gespeeld en nu met de handen in het vuur zit.

,,Het is een zeer oude taktiek van de Turken om feodale Koerdische clans tegen elkaar op te stoken, waardoor de Turken zelf altijd een sterke positie hebben. De laatste vijftien jaar is deze methode uitgebreid met organisaties als de Hezbollah. Nu weten we dat dit een gevaarlijke methode is. Nu heeft Turkije na de PKK namelijk alweer met een groot probleem te maken. Volgens mij leert deze ervaring dat een staat altijd een legale weg moet bewandelen bij het oplossen van problemen. Illegale methodes vergen een hoge prijs'', zegt Göktürk.

Het Turkse gezag ziet in tegenstelling tot Göktürk de laatste ontwikkelingen als een succes. Premier Bülent Ecevit: ,,De Hezbollah is net zo gevaarlijk als de PKK. Ze misbruiken de godsdienst. Ze persen af en plegen moorden. Het is een hele gesloten organisatie. Daarom verdienen onze veiligheidsmensen groot lof na deze operaties. Ik kan u melden dat in de nabije toekomst meer acties volgen tegen de Hezbollah.''

Sadettin Tantan, minister van binnenlandse zaken, zegt dat buurland Iran grote blaam treft. ,,We weten zeker dat Hezbollah-leider Velioglu via Iran Turkije is binnengekomen. De Hezbollah-militanten, die wij eerder hebben gearresteerd, hebben verklaard dat zij in Iran zijn opgeleid om terroristische activiteiten te verrichten. Een maand van voorbereidingen gingen aan de inval in de villa vooraf. Nu verzamelen we zoveel mogelijk gegevens om de andere takken van deze organisatie ook uit te schakelen'', zegt Tantan.

Er wordt ook een verband gelegd tussen de Hezbollah en vermoorde Turkse intellectuelen in de afgelopen jaren. Deze intellectuelen, onder wie Ugur Mumcu en Ahmet Taner Kislali, waren overtuigde Kemalisten, die een harde aanpak eisten tegen islamistische krachten. Bij de invallen in huizen in Ankara zijn bommen zijn gevonden, die van dezelfde makelij zijn als de bommen, die bij de aanslagen tegen de intellectuelen zijn gebruikt. Bovendien is een dodenlijst ontdekt met de namen van 1500 vooraanstaande zakenmensesen gematigde moslims, journalisten en intellectuelen.