Kroatische kiezers kunnen Tudjman-tijdperk nu echt afsluiten

Van de doden niets dan goeds. De regerende HDZ probeert driftig munt te slaan uit het overlijden, drie weken geleden, van haar grondlegger, de Kroatische president Franjo Tudjman. Of het werkt is de vraag. Veel Kroaten voelen zich, juist door de dood van de 'vader des vaderlands', verlost van een dure plicht. De HDZ en Tudjman hebben ons de onafhankelijkheid gegeven, maar nu wordt het tijd dat we ook een normaal en vooral welvarend land worden, zegt menigeen (voorzichtig).

Een eigen staat brengt niet automatisch rijkdom, zo hebben de Kroaten het voorbije decennium ervaren. Twintig procent van de beroepsbevolking (zo'n 300 000 mensen) is werkloos. Anderen hebben wel een baan, maar moeten iedere maand maar weer afwachten wat dat betaalt. Onder de HDZ, die vooral het welzijn van de eigen functionarissen op het oog had, is de overgang naar een markteconomie halverwege blijven steken. De productie, die een gevoelige tik kreeg tijdens de oorlog om de onafhankelijkheid, is nog altijd niet terug op het niveau van voor 1991.

Twee kansen krijgen de Kroaten deze maand om een eind te maken aan de macht van de HDZ, de partij die onafgebroken aan de touwtjes heeft getrokken sinds 1990, toen de eerste vrije verkiezingen werden gehouden in de voormalige Joegoslavische deelrepubliek. Vandaag staat de zetelverdeling in het Zatupnicki Dom, de Tweede Kamer, op het spel; over drie weken wordt beslist wie de nieuwe bewoner woont van het Banski Dvori, het presidentieel paleis in Zagreb.

Stem 99, een coalitie van tientallen vrouwen- en mensenrechtenorganisaties en vakbonden, probeert al wekenlang de Kroaten, vooral de jongeren, ervan te overtuigen toch vooral van hun democratische recht gebruik te maken. Op grote posters verschenen de telefoonnummers van alle parlementsleden. Je kunt al die politici bellen, was de boodschap aan de kiezers, en vragen wat ze met al hun beloftes hebben gedaan. Een video, waarop twintig popzangers hun verlangen naar een 'Nieuwe Tijd' kenbaar maken, werd prompt geweigerd door de staatstelevisie, die bekendstaat als spreekbuis van de HDZ. De partij is duidelijk niet van plan zonder slag of stoot zich van het regeringspluche te laten verdrijven.

De jongste peilingen voorspellen een nek-aan-nek-race tussen de HDZ en een coalitie van de sociaal-democratische SDP en de liberale HSLS. Samen met een ander oppositieblok, aangevoerd door de Boerenpartij, zouden de twee een ruime meerderheid in het parlement krijgen. SDP'er Ivica Racan, ooit leider van de Kroatische afdeling van de Joegoslavische Communistische Partij, wordt dan waarschijnlijk premier. Om te tonen dat hij niet uit is op persoonlijk gewin, heeft hij drastisch bezuinigingen beloofd op de salarissen van ministers en parlementsleden.

Maar niet alleen de politici krijgen het moeilijk, als het aan SDP en HSLS ligt. Ook de doorsnee Kroaat zal de regeringswisseling in de portemonnee voelen. De overgang naar een markteconomie moet worden voltooid; we kunnen, zei Racan onlangs, niet langer allerlei noodlijdende overheidsbedrijven op staatskosten draaiende houden. De twee partijen hebben hun hoop gevestigd op het buitenland. Met leningen en investeringen moet dat Kroatië er weer bovenop helpen.

Dat buitenland houdt Kroatië intussen met argusogen in de gaten. De laatste jaren kon het land weinig goed doen in westerse ogen. Omdat het niet meewerkt met het Joegoslavië-tribunaal, een twijfelachtige rol speelt in Bosnië, het niet zo nauw neemt met de mensenrechten van de resterende Servische minderheid en de persvrijheid met een korreltje zou neemt.

Niet voor niets bleven de meeste westerse politici op Tudjmans begrafenis thuis. De dood van de president, zo liet menigeen in een weinig subtiele wenk aan de Kroaten doorschemeren, is een mooie gelegenheid om het recente verleden af te sluiten.