Digitale experimenten tonen de grenzen van de betekenis

In de loop der jaren zijn digitale experimenten een steeds zichtbaarder onderdeel geworden van het Filmfestival in Rotterdam.

Zo presenteerde het festival eergisteren de digitale re-mix 'Sonic Fragments' waaraan zeven Nederlandse regisseurs (onder anderen Miriam Kruishoop, Frank Scheffer en Ian Kerkhof) een aandeel leveren en waarover in het programmaboekje te lezen viel dat dit onderdeel zo nieuw was dat over de inhoud niets gezegd kon worden. En nieuw is 'Sonic Fragments'. Zo nieuw dat je tussen de klanken naarstig naar woorden zoekt en tussen de kleurflitsen naar plaatjes.

Festivaldirecteur Simon Field begeleidde het nagesprek met de zeven regisseurs die het in Pathé verzamelde publiek middenop de dag bekogelden met digitale 'kleurklanken', getransformeerde videostaves en geremixte soundbytes, dit alles onder het mom van Wittgenstein en het zoeken naar de grenzen van betekenis en betekenisloosheid. Initiatiefnemer Frank Scheffer, die al langer experimenteert in het genre van de muziekfilm maar vooral bekend is van documentaires over Gustav Mahler en Louis Andriessen, verhaalde tegen Field over zijn opwinding bij het zien van de remix van Ian Kerkhof waarbij 'iedere referentie onmogelijk bleek'. ,,De digitale technologie zal eenzelfde revolutie in de relatie tussen taal en werkelijkheid teweegbrengen als vorige eeuw de uitvinding van de boekdrukkunst,'' aldus Scheffer. Digitale profeet Ian Kerkhof waarschuwde daarop hartstochtelijk tegen inkapseling van de technologie door de 'Steven Spielbergs en de George Lucassen' die niet zullen streven naar een nieuwe, non-lineaire filmtaal maar de techniek slechts zullen inpassen in hun traditionele verhalen.

Het revolutionair élan van de makers is groot, getuige ook hun manifest 'The poetics of digital fragmentation'. Alleen bij het loslaten van samenhang ligt saaiheid al snel op de loer en als toeschouwer ben je dan ook het blijst met de remix van Miriam Kruishoop. Die gaf ruiterlijk toe nog wel te hechten aan een begin, midden en einde. Haar 'fragment' geeft het meeste houvast omdat op gegeven moment toch ritme te herkennen is in de brij van beeld en geluid.

Het was trouwens niet voor niets dat directeur Field deze gelegenheid te baat nam om zelf zijn handtekening onder een progamma-onderdeel te zetten. Field ligt onder vuur vanwege de explosieve groei van het festival, de wir war aan programma's en het verlies van identiteit dat daar het gevolg van zou zijn. Maar Simon Field kent zijn bondgenoten. Eigenlijk reflecteert Rotterdam in openheid en veelomvattendheid precies dat streven naar nieuwe, anti-hiërarchische botsingen en verbintenissen waar de digitale revolutionairen zo dol op zijn. Zo wandelde ik van de 'sonische fragmenten' direct naar Sonia Herman Dolz' laatste film 'Yo soy asi' (een Spaanse variant op het homoseksuele strijdlied 'I am what I am'); een documentaire over bejaarde travestieten, zangers en zangeressen in het laatste 'Café Cantante' in Barcelona dat na het overlijden van de eigenaar moet sluiten. De overgang in films kon niet contrastrijker. Van toekomst, utopie en abstractie naar verleden, nostalgie, en vlees. Erg veel vlees zelfs, want Dolz staat met de camera bovenop de rood geverfde gezwollen travestieten-lippen en paars getinte schimmelnagels. Het zijn de licht hysterische, overdresste personages uit een Pedro Aldomovar-film die we hier terugzien in het echt; en dan ondergedompeld in een saus van bejaarde Spaanse smartlappen. Haar voortdurende gevecht voor behoud van het oude is mooi maar bij 'Yo soy asi' wordt de melancholieke snaar te gemakkelijk geraakt. Na 'Sonic Fragments' leek 'Yo soy asi' (gisteren nummer 3 op de publieksenquête) in de twintigste eeuw te zijn achtergebleven.