Vlaktax sneuvelt al op tekentafel

Krijgen de Lage Landen een flat tax, oftewel een vlaktax, een platheffing? Koerst de politiek af op één tarief van bijvoorbeeld 40 procent voor iedere vorm van van inkomsten, met een flinke belastingvrije voet? Wie heeft geluisterd naar het verder slaapverwekkende Tweede-Kamerdebat over de belastingherziening zou het bijna geloven.

Tot op heden is alleen in de VS echt serieus nagedacht over invoering van zo'n radicale vereenvoudiging van het belastingsysteem. Miljardair en presidentskandidaat Steve Forbes bouwde vier jaar geleden zijn complete campagne rond het thema. Maar Forbes sneuvelde toen in de republikeinse voorrondes. De persoon van de puissant rijke Forbes doet vermoeden in welke hoek de meeste voorstanders van de vlaktax moeten worden gezocht: niet de meest progressieve. In zijn belastingverkenning uit 1997 is de huidige PvdA-staatssecretaris Vermeend van financiën er vrij kort over. ,,De inkomensgevolgen van een dergelijke operatie zijn moeilijk aanvaardbaar.'' Daarbij verwees Vermeend naar een onderzoek van de commissie-Stevens, die zich eerder had gebogen over een vlaktax waarin alle vrijstellingen en aftrekposten werden afgeschaft. In die variant was voor 95 procent van de belastingplichtigen een vast tarief mogelijk van een zéér aantrekkelijke 26 procent. Alleen: de meer welgestelden profiteerden er duidelijk het meest van.

Geen aantrekkelijk perspectief kortom in een land waarin de belastingheffing nog altijd uitgaat van het draagkrachtbeginsel: de sterkste schouders zullen de zwaarste lasten dragen. Toch heeft het idee ook onomstreden voordelen. Reden voor CDA, VVD en D66 om Vermeend afgelopen week te vragen er toch nog maar eens een verkenning op los te laten, een 'Jaws II' in zijn computer.

Die voordelen schuilen niet alleen in de esthetiek van een systeem dat de huidige kluwen aan belastingwetgeving zou terugbrengen tot een overzichtelijk geheel. De vlaktax maakt werken en ondernemen ook een stuk lonender, is dus goed voor de economie en lokt bovendien minder ontduiking uit. Daarnaast zou dat ene, lage tarief de concurrentiekracht van het Nederlanse bedrijfsleven flink versterken. 'Kapitaal is als water, het stroomt naar het laagste niveau van belastingen', zeggen fiscalisten.

Desondanks is het hoogst onwaarschijnlijk dat de vlaktax tot meer uitgroeit dan een gedachte-experiment van enkele kamerleden van centrum-rechts. ,,Leuk om te onderzoeken'', maar het leidt wel tot de nodige complicaties'', was donderdag het oordeel van VVD-minister Zalm van financiën. ,,Ik word pas enthousiast als blijkt dat er een eerlijke en rechtvaardige heffing van te maken is'', onderstreepte Vermeend een dag later in een tv-interview.

PvdA-kamerlid Bos vroeg zich tijdens het debat enigszins plagerig af of VVD en CDA wel precies overzagen wat zij voorstelden. Om te beginnen dreigt er in zijn ogen een tweedeling tussen mensen die wel (het ene tarief) en mensen die geen (de belastingvrije voet) belasting betalen. Maar bovendien: hadden beide partijen er wel bij stilgestaan dat bij al dat schrappen van aftrekposten ook de hypotheekrente en de pensioenpremies in gevaar kunnen komen?

Stof genoeg kortom voor een frisse ideologische discussie. De kans is echter groot dat de conclusie van Jaws II hetzelfde is als die van Vermeend in Jaws I: ,,De flat tax is geen realistische optie en is ook in andere landen niet meer aan de orde.''