Groei welvaart door zweeftrein betwist

Even leek voor Hans Alders en andere pleitbezorgers van de zweeftrein tussen Schiphol en Groningen de droom voorbij. Het begin november uitgelekte eindrapport van het Nederlands Economisch Instituut (NEI) was negatief over de ultramoderne magneetbaan. Enkele noordelijke kranten schreven onmiddellijk dat dit de 'nekslag' was voor de supersnelle trein.

Maar al snel was er weer reden voor hoop. In een reactie op de 'maatschappelijke kosten- en batenanalyse' van het NEI zei minister Netelenbos, die het rapport zelf liet opstellen: ,,Hoe sneller je in Groningen bent, hoe beter.'' En écht snel, dat is alleen de magneetzweefbaan (MZB).

In januari beslist het kabinet over de aanleg van de Zuiderzeelijn. Vaststaat dat zo'n spoorverbinding tussen de randstad en het noorden, via de polder, er komt. Er moet alleen nog worden gekozen tussen een intercity, een hogesnelheidslijn (hsl) en de revolutionaire zweeftrein.

Het eindrapport van het NEI, dat gisteren officieel verscheen, spreekt klare taal over de zweeftrein: de baten wegen niet op tegen de kosten. De totale aanlegkosten zouden een kleine 15 miljard bedragen en niet ruim 10, zoals wordt aangenomen door Siemens en andere private instellingen die de aanleg van een MZB graag voor 50 tot 70 procent willen meefinancieren. Maar niet alleen vallen de kosten hoger uit, zegt het instituut. Punt is ook dat er per saldo vrijwel geen werkgelegenheid bijkomt in Nederland: banen en werkenden verplaatsen zich slechts. Verder worden de files niet opgelost en is het energieverbruik hoog.

De conclusie dat de geringe economische effecten van de zweeftrein niet opwegen tegen de hoge kosten, werd gisteren weersproken door economen van de Rijksuniversiteit Groningen op hun eigen symposium 'Zweven naar de toekomst.' Zij verrichtten voor het rapport een deelstudie naar de invloed op wonen en werken.

Ze becijferden dat Friesland en Groningen er samen 4000 banen en 10000 inwoners bijkrijgen. Dat is te danken aan de veel kortere reistijd: Schiphol-Groningen (uitgaande van een MZB met de halteplaatsen Amsterdam WTC, Almere, Lelystad, Emmeloord, Heerenveen en Drachten) duurt nog maar 59 minuten. Nu is dat, via de Veluwe, bijna 150 minuten en als de Hanzelijn klaar is (van Lelystad naar Zwolle) nog 118 minuten. Een hsl is goedkoper, maar de tijdwinst is beperkt, en hij levert het noorden dan ook maar 2000 banen op.

De economen constateerden voorts dat een zweeftrein vooral in Flevoland veel verandert: daar ontstaan mogelijk 7600 banen, goed voor wel 25000 nieuwe inwoners. Die komen trouwens voor een deel uit Groningen, terwijl ook nogal wat Groningers naar Zuid-Friesland verhuizen. Vanuit de randstad zullen eveneens mensen naar Flevoland gaan en ook naar Friesland en Groningen. Maar een invasie van westerlingen hoeven de twee noordelijke provincies niet te vrezen. Het inwonertal van de randstad zal dalen met minstens 15000, dit gebied wordt zo dus enigszins 'ontlast', wat steeds genoemd is als een van de doelen van de Zuiderzeelijn.

Al met al zien de onderzoekers duidelijke winst van de zweeftrein. Het noorden wordt er beter van, al is de banengroei niet spectaculair. De zweeftrein levert slechts 10 procent van het aantal extra arbeidsplaatsen op dat nodig is om de economische achterstand van deze regio weg te werken. En een zwak gebied als Oost-Groningen wordt er niets wijzer van. Maar toch: het is meer dan wat er in 25 jaar is bereikt met alle mogelijke steunmaatregelen. De Groningse commissaris der koningin Alders, tevens voorzitter van de Maatschappij tot aanleg van de Zuiderzeelijn, vindt de prognoses dan ook niet teleurstellend.

Een ander voordeel is dat het wonen in Nederland beter wordt gespreid. Meer mensen kunnen daardoor genieten van wonen in een ruime, groene omgeving. En landelijk gezien zullen het aanbod van en de vraag naar arbeid beter op elkaar aansluiten. Projectleider prof. J. Oosterhaven vindt dat het NEI de economische waarde van dat laatste veel te voorzichtig inschat. Zíjn conclusie: ,,Een zweefbaan lost de problemen van het noorden niet op, maar levert wel een bijdrage aan de nationale welvaart die opweegt tegen de kosten.''