Over tien jaar kan de strijd tussen de generaties ook in Nederland losbarsten

De 'grijze macht' worden ze in de VS, Nieuw-Zeeland en Australië al genoemd. Het zijn gepensioneerden die hun krachten bundelen en vervolgens met succes weten te bereiken dat de overheid bezuinigt op onderwijs aan de jeugd. Daardoor komt er meer geld beschikbaar voor hén, de ouderen.

Als reactie op de grijze macht, is in deze landen de bereidheid van jongeren afgenomen om bij te dragen aan de stijgende kosten van gezondheidszorg. De onderlinge solidariteit heeft plaats gemaakt voor een strijd tussen generaties. Door de vergrijzing kan deze strijd binnen tien jaar ook in Nederland losbarsten, zo waarschuwt de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. Tijdens de presentatie gisteren van het rapport 'Generatiebewust beleid' zei één van de opstellers, professor C. Schuyt: ,,Als we nu niets doen, dan worden de thans sluimerende tegenstellingen tussen generaties échte conflicten.''

De eerste baby-boomers gaan in 2010 met pensioen. Dat betekent dat de kosten voor de AOW en gezondheidszorg in de jaren daarop fors zullen stijgen. Op het hoogtepunt van de vergrijzing, in 2035, zal Nederland zo'n 50 miljard meer kwijt zijn aan zorg en AOW dan nu. Twintig procent van de bevolking is dan gepensioneerd, waarvan vijf procent zelfs ouder is dan tachtig jaar.

Terwijl het aantal ouderen fors toeneemt, zijn er steeds minder mensen die de kosten daarvoor opbrengen. Dit draagvlak wordt nog verder versmald doordat jongeren langdurig een opleiding volgen en pas laat beginnen met werken, terwijl ouderen vaak voor hun 65ste al met met pensioen gaan.

Schuyt: ,,Er is niemand meer die vanaf zijn vijftiende tot zijn 65ste werkt, zoals bij de totstandkoming van de AOW werd gedacht.'' Bij ongewijzigd beleid zullen straks zes werkenden de kosten moeten opbrengen voor vier gepensioneerden. Deze groep wordt dan onevenredig zwaar belast, vindt de WRR. Ze betalen namelijk niet alleen voor de oudere generatie, maar ze hebben ook nog de zorg voor hun eigen kinderen.

Volgens Schuyt, is het essentieel dat het 'contract' en de 'onderlinge afhankelijkheid' tussen generaties in stand wordt gehouden. De raad heeft onderzocht of een rechtvaardige verdeling van de last tussen generaties mogelijk was. Maar dat bleek onmogelijk, alleen al omdat de verschillende generaties in een historisch volstrekt andere situatie leefden. Generaties zijn onvergelijkbaar, stelt de WRR. Rechtvaardig vindt de raad het overigens wel om welgestelde AOW-ers straks te laten meebetalen.

Alhoewel het risico bestaat dat de toekomstige generaties extreem zwaar belast worden, kunnen ze ook fors profijt hebben van nog niet bekende technologische ontwikkelingen. De kosten voor gezondheidszorg vallen weer mee, zodra er een wetenschappelijke doorbraak komt in de behandeling tegen dementie.

Hoe dan ook, de overheid moet in haar beleid nu al scherp en zorgvuldig rekening houden met toekomstige generaties, stelt de WRR. Dat gebeurt nu nauwelijks. Schuyt: ,,Politici staan constant aan de verleiding van de korte termijn bloot en denken te weinig aan de lange termijn.''

Zo moet volgens de WRR het huidige financieringsoverschot worden benut om de staatsschuld omlaag te krijgen. Dat is beter dan reeds nú acute knelpunten in de zorg en onderwijs op te lossen. Als de schuld vermindert, hoeft de staat straks minder rente op die schuld te betalen. Daarmee is er geld beschikbaar om de vergrijzing te betalen. Het AOW-fonds dat een aantal jaren geleden al met hetzelfde doel is ingesteld, is volgens professor Schuyt volstrekt onvoldoende om de extra kosten voor de AOW te dekken. ,,Psychologisch werkte de instelling van het fonds goed, maar daarbij mag het niet blijven.''

Daarnaast moet het draagvlak worden verbreed door een grotere arbeidsparticipatie van vrouwen en ouderen. Om de extreme druk van jonge gezinnen te verminderen, zal de overheid meer steun aan deze groep moeten geven. Ook jongeren zullen eerder de arbeidsmarkt op moeten. Volgens Schuyt zijn er al steeds meer bedrijven die jongeren lokken door hun zowel een studie als werk aan te bieden. Een leven lang leren, is volgens de WRR het alternatief voor het langdurig een voltijds opleiding volgen. De raad gaat niet zover dat ze vijftienjarigen alweer in het arbeidsproces wil laten meedraaien. Schuyt: ,,Maar de intredingsleeftijd moet aanzienlijk lager.''