De erfenis van Waterloo is niet meer van deze tijd

Tien Belgische pachters hebben de staat gedagvaard omdat de erfenis van koning Willem I volgens hen de Belgische belastingbetaler benadeelt. Alles draait om 25 hectare grond in het Waalse land, eigendom van de achtste hertog van Wellington. Hij kreeg het in 1988 cadeau van de Belgische staat zonder dat daar ruchtbaarheid aan werd gegeven.

,,Maf, hè. In die tijd spraken ze gewoon een dag af om een veldslag te voeren'', legt een vader uit aan zijn zoontje. Toeristen in het bezoekerscentrum in Waterloo blijven gefascineerd door de wijze van oorlogsvoering nu 185 jaar geleden. Ze komen van heinde en verre, elke dag weer. Om een slecht geënsceneerde film te bekijken, de muf ruikende particuliere musea te bezichtigen - waar soms een loopje wordt genomen met de geschiedenis - of op de top van kunstmatige heuvel, aan de voet van de gietijzeren leeuw van Waterloo, te fantaseren over de strijd. Over die 18e juni 1815 toen de geallieerden het leger van de Franse keizer Napoleon en zijn 115.500 manschappen versloegen.

Elk weekeinde duiken mannen en vrouwen op om de slag bij Waterloo op hun manier over te doen. Napoleontische verenigingen zijn er overal in Europa. De leden kruipen in oude legerkostuums en trekken, gewapend met geweer en bajonet, naar de kale akkers rond de Waals-Brabantse gemeenten Waterloo en Eigenbrakel. Een zootje ongeregeld, daar komt het eigenlijk op neer.

Op de late avond van 18 juni 1815 was het niet anders, al verliet de 'IJzeren Hertog' van Wellington toen met opgeheven hoofd, discreet elegant gezeten op zijn paard Copenhagen, het slagveld. Arthur Wellesley had samen met de Pruisische veldheer Blücher Napoleon definitief verslagen. De Franse troepen bliezen de aftocht. Voor zijn heldenmoed werd Wellesley door koning Willem I beloond met de nieuwe adellijke titel, prins van Waterloo. Hij kreeg daarmee het vruchtgebruik over 1.083 hectare grond in de buurt van het strijdtoneel.

Geen Waalse haan heeft daar ooit naar gekraaid. Tot vorig jaar een volksvertegenwoordiger ontdekte dat de Belgische staat in 1988 een geheime deal had gesloten met de achtste hertog van Wellington. De 1.083 hectare landbouwgrond heeft het Britse adellijk geslacht sinds 1815 immers een slordige 55 miljoen gulden aan pachtgelden opgebracht, plus een jaarlijkse rente van de staat op een aantal staatsleningen. Die laatste overeenkomst werd in 1988 opengebroken. De rente van 5.500 gulden per jaar werd geschrapt. In ruil werd het geslacht Wellington volledig eigenaar van 25 hectare Waalse landbouwgrond, waarover de hertog op zijn beurt een bescheiden rente betaalt.

Onder aanvoering van oud-senator Jean-Emile Humblet proberen enkele pachters indirect de erfenis van koning Willem I nu via de rechter ongedaan te maken. Hun leger is minder talrijk dan dat van Wellington, maar Humblet zegt te beschikken over juridische strijdmiddelen om de fouten uit het verleden recht te trekken. Want, voert hij aan, de privileges die aan de adellijke titel prins van Waterloo werden toegekend, zijn ongrondwettelijk.

Dat koning Willem in 1815 de hertog van Wellington beloonde was dan misschien in die tijd normaal en genereus, de grondwet van het koninkrijk der Belgen maakte in 1831 een einde aan de materiële voordelen verbonden aan een adellijke titel. In die zin kan de overdracht van 25 hectare grond in 1988 niet door de beugel, vinden de klagers. ,,De goede landbouwgrond behoort toe aan het nationaal en Waals patrimonium'', zegt Humblet. De Brusselse politicus twijfelt bovendien aan de rechtmatigheid van de adellijke titel prins van Waterloo. Die mocht enkel over gaan van vader op zoon, had Willem I bepaald. Maar omstreeks 1839 kwam er een kink in de kabel van het natuurlijk nakomelingschap en ging de titel naar een ander familielid.

De achtste hertog van Wellington is intussen 84 en ziet zijn bankrekening jaarlijks gespekt met meer dan 300.000 gulden, die de circa 80 boeren op zijn landgoed afdragen. ,,Dit soort voordelen is niet meer van deze tijd'', meent Humblet.

Ook het ministerie van financiën breekt zich het hoofd over de zaak en probeert met de landsadvocaat een uitweg te zoeken. ,,Ja, het is een eigenaardig iets. Wij hebben hier ons hart al vastgehouden'', reageert de woordvoerder op het departement registratie en domeinen. Willem I heeft voor het ontstaan van België wel meer geschenken uitgedeeld, waarvan naderhand het eigendom werd betwist.

Voor oud-senator Jean-Emile Humblet is het een principekwestie. ,,Het is geen zaak tegen de hertog, maar tegen de Belgische staat die in gebreke is gebleven'', benadrukt hij. ,,Wij vallen de staat aan op morele en materiële gronden.''

Dat hij enkele pachters mee heeft gekregen is op zich merkwaardig. Het gros van de boeren is namelijk heel tevreden. Zij profiteren op hun beurt van de privileges. De hertog blijkt een goed landeigenaar, de boeren zijn zeker dat zij hun bedrijf kunnen voortzetten zolang bij de Wellingtons het nageslacht is verzekerd. Anderen zijn minder tevreden, omdat de regels nogal streng zijn en de bestemming niet kan worden gewijzigd. Humblet: ,,Een deel van de boerenbedrijven houdt op te bestaan, omdat er geen jonge boeren meer bereid zijn de zaak draaiende te houden. In dat geval willen wij dat de grond ten goede komt aan de Waalse overheid. Maar dat kan niet in de huidige omstandigheden. De kunst is nu met behulp van grondwetspecialisten de rechter van dit onrecht te overtuigen.''