Artsen hechten weinig geloof aan pc-spes

Ondanks zijn vergevorderde prostaatkanker leeft fotograaf en documentairemaker Johan van der Keuken nog steeds. Reguliere artsen zijn niet verbaasd: anderhalf jaar geleden gaven ze hem nog een paar jaar. Maar naar eigen zeggen dankt Van der Keuken zijn leven aan het alternatieve medicijn pc-spes: pc staat voor prostaatcarcinoom, spes is Latijn voor 'hoop'. Volgens artsen leidt dit middel juist eerder tot vroegtijdige sterfte dan tot uitstel van de dood.

Schadelijke bestanddelen zijn vooral zoethout en ginseng, die naast glidkruid, wede en chrysant in de pillen voorkomen. Hoewel beide stoffen onschuldig lijken, imiteren ze in hoge concentraties het vrouwelijke hormoon oestrogeen. Daardoor heeft pc-spes grofweg dezelfde werking als de ouderwetse hormoontherapie, die reguliere artsen in de jaren zeventig hebben afgezworen. Destijds bleken veel kankerpatiënten aan de toegediende oestrogenen te sterven -ze kregen hart- en vaatziekten, waaraan ze meestal eerder bezweken dan aan hun tumor.

In het vakblad The New England Journal of Medicine waarschuwden artsen er in 1998 voor dat deze hormonale bijwerkingen ook kunnen optreden bij gebuikers van pc-spes. Ze hadden het middel geprobeerd bij acht mannen met een prostaattumor. In eerste instantie bleken de tumoren net zo gunstig te reageren als bij de afgezworen therapie: de hoeveelheid tumoreiwit in het bloed daalde aanzienlijk. Maar tegelijkertijd kregen de patiënten zeer ernstige bijwerkingen: alle vertoonden borstontwikkeling en werden impotent. Eén man kreeg bovendien trombose, een bewijs dat het middel leidt tot bloedstolling en uiteindelijk tot hart-en vaatziekten.

Toch nemen opgegeven kankerpatiënten die risico's soms voor lief. Volgens S. Horenblas, uroloog in het Nederlands Kankerinstituut in Amsterdam, is dat 'volkomen irrationeel'. ,,De huidige therapie bij prostaatkanker is erop gericht om de aanmaak van het mannelijk hormoon testosteron tegen te gaan. Dat deden we vroeger met vrouwelijke hormonen, maar tegenwoordig met een chemische castratie, waardoor de hersenen geen opdracht meer geven om testosteron te maken, of met een echte castratie. Het probleem is telkens dat de tumor op een bepaald moment ongevoelig wordt voor die aanpak. Hij blijft dan groeien, zelfs als er geen mannelijke hormonen meer in de buurt zijn. In dat late stadium heeft het totaal geen zin om een preparaat als pc-spes te gebruiken.'' Van der Keuken slikt dus voor niets, concludeert Horenblas.

Patiënten in een eerder stadium, die de capsules naast de reguliere behandeling slikken, zijn volgens de arts eveneens onverstandig bezig. Want het inzicht groeit dat twee hormonen niet krachtiger werken dan één: het tumordodende effect neemt niet toe naarmate er meer hormonen in het lichaam worden gepompt. Wel worden de bijwerkingen ernstiger.

De meeste artsen blijven er rustig onder. Dit soort middelen ontraden? Als patiënten nog jong zijn wel, want dan kunnen ze hun lichaam beter niet te veel beschadigen. Maar oudere patiënten voor wie de reguliere geneeskunde niets meer kan doen, mogen het helemaal zelf weten.