Spiegel van protestants leven

Sint-Nicolaas werd in de laatste helft van de afgelopen eeuw een nationale figuur. Hoe ging het dagblad Trouw, beeldvormer in protestant Nederland, hiermee om? Sint-Nicolaas als spiegel van het protestantse leven.

Het sinterklaasfeest was in 1945 een symbool van de Nederlandse eigenheid en deed tijdelijk de verschillen tussen de zuilen vergeten. Ook de meeste protestanten deden eraan. In 1947 werd dit onderstreept toen de koninklijke familie in Amsterdam de nationale intocht van Sint luister bij zette. Trouw op 4 december over prinses Margriet: "Gul gaf het prinsesje den hogen bezoeker een handje. Achter haar volgden prinses Irene en prinses Beatrix. De laatsten toonden zich in het geheel niet bevreesd: 'Ik vind het leuk dat U gekomen bent, Sint-Nicolaas'."

Het feest stimuleerde het protestantse gezinsleven. Daar werd Trouw veel gelezen. In redactionele berichtjes op de voorpagina kwam de Sint veelvuldig voor. Voor de kleine 'Trouwlezertjes' was er tot in de jaren '50 jaarlijks een sinterklaasverhaal. Jo Kalmijn-Spierenburg leverde diverse bijdragen met een belerend karakter, zoals het versje `Zo komen ondeugende jongetjes van pas'. De 'boemanpedagogiek' rond Sinterklaas leek na 1945 passé, maar in Trouw functioneerde ze nog.

In Trouw van 1 december 1952 bleek Sinterklaas een liefhebber van voetbal. Ze lieten hem wel gereformeerd buikspreken, want Sint moest weinig hebben van sport op de 'dag des Heren'. Er is hier sprake van protestantisering van het sinterklaasfeest.

In de jaren '60 voltrok zich in de kringen rond Trouw 'een stille revolutie'. Een kenmerk was de radicalisering van het gedachtegoed. In Trouw werd meer aandacht en geld geëist voor de armen en zwakken. Het sinterklaasfeest stond hier soms diametraal tegenover. Trouw- columnist 'Flex', Ben van Kaam, noteerde in 1966: 'Bij het feest van Sint-Nicolaas kijken we niet om ons heen. We kijken naar binnen, naar het gezin. De gordijnen gaan dicht.'

Het aanprijzen van de Sint-Nicolaaswaren in advertenties onderging eveneens een wijziging. Zo werd er een advertentie geplaatst voor filmbonnen: 'Sinterklaasje bonnen, bonnen, bonnen. Samen naar de film, ja gezellig!' Uit deze advertentie bleek dat Trouwlezers niet langer bezwaar maakten tegen het fenomeen film.

Ontwikkelingen die bij de achterban van Trouw waren ingezet, gingen in de jaren '70 door. De illustrator Molenaar gebruikte het feest om aan te sluiten bij de maatschappijkritische koers van Trouw. Zo stelde hij op de voorpagina van 4 december 1979 de gewoonte aan de kaak kinderen oorlogsspeelgoed te geven. Een kind roept, 'Dank u wel goedheiligman', terwijl het een tank en een paar raketten in ontvangst neemt. In 1986 liet tekenaar Len Sint waarschuwen tegen het plaatsen van kernwapens. Vervolgens ontspon zich een discussie of Zwarte Piet discriminerend was en moest worden afgeschaft.

In de jaren negentig vormde vooral de secularisatie van Kerstmis een bedreiging voor Sint. In 1992 gebruikte ds. N. Verschoor Sint om de zuiverheid van 'Kerst met het Kind' te beschermen.