Economie Turkije op pijnbank

AMSTERDAM - De Turkse lira heeft in een dag tijd bijna dertig procent van zijn waarde verloren ten opzichte van de dollar. De aandelenkoersen op de beurs van Ankara zijn niet meer omhoog te krijgen. En de centrale bank van het land is een groot deel van de buitenlandse reserves kwijtgeraakt aan vruchteloze pogingen 's lands munt te ondersteunen. De crisis in Turkije is compleet.

De Turkse premier Bülent Ecevit riep begin deze week in een emotionele ruzie met president Ahmet Sezer dat het land afstevende op een serieuze crisis. Een paar dagen later wordt hij op zijn wenken bediend. De politieke ruzie was nu precies waar de financiële markt niet op zat te wachten. Het steunprogramma van het Internationaal Monetair Fonds kon slechts slagen als investeerders weer brood zagen in de Turkse economie en politieke stabiliteit was daarvoor een van de belangrijkste voorwaarden.

Het IMF dat eerder elf miljard dollar steun toezegde, kan het rekenwerk overdoen. Het volslagen gebrek aan vertrouwen in de Turkse economie leidde de afgelopen dagen tot grote onrust op de valutamarkt. Er werd massaal afscheid genomen van de lira en even massaal werden er dollars ingeslagen. Even leek de Turkse centrale bank de lira te willen steunen. De prijs daarvoor was een verlies van 3 miljard dollar aan buitenlandse reserves. De steunaankopen hielpen niets en de Turkse centrale bank heeft de handdoek in de ring gegooid. Het is nu geheel aan de markt om te bepalen wat de lira waard is.

Nog geen jaar geleden werd met steun van het IMF gekozen voor een zogeheten slippende koppeling van de lira aan een 'mandje met dollar en euro'. Per maand zakte de waarde iets minder dan een procent ten opzichte van de dollar en de euro. Die methode van glijdende devaluatie moet enige rust geven bij investeerders.

Het systeem werd eerder zonder succes in Brazilië toegepast. In januari 1999 maakte Arminio Fraga, de nieuwe president van de Brazilaanse centrale bank, een einde aan die slippende koppeling. Het is of vasthouden aan een vaste wisselkoersverhouding of een volledig door de markt bepaalde waarde, zei Fraga. En dat is een les die de Turkse centrale bank inmiddels ook leert.

Woensdag gingen er op de Londense valutamarkt 694000 lira in een dollar. Gisteren moesten er ongeveer 1 miljoen lira voor een dollar neergeteld worden.

Het directe gevolg van de devaluatie is dat het voor de Turkse banken nog moelijker wordt de leningen die in dollars zijn genoteerd, af te lossen. De grote banken kunnen dat nog wel hebben, een aantal kleine Turkse banken zal failliet gaan. De devaluatie heeft tot positief gevolg dat de binnenlandse schuld zeker met een kwart in waarde is gedaald. Het opgeven van de slippende koppeling leidt tot een aanzienlijke verbetering van de Turkse exportpositie. Het land wordt ook voor toeristen extra interessant.

Het IMF heeft zich achter de beslissing van de regering geschaard om de verdediging van de lira op te geven. Extra geld, boven op de al eerder toegezegde 11 miljard dollar, komt er vooralsnog niet. Ook de Verenigde Staten zullen naar verwachting niet inspringen.