'Bach schreef genereus voor de cello'

Het Bachjaar. Concerten, cd's, biografieën, balletten, toneelstukken, tentoonstellingen en curiosa - 250 jaar na zijn dood wordt de componist der componisten alom geëerd en geprezen. Aflevering 1 van een wekelijkse rubriek over alles wat met Bach te maken heeft: Bach-cellist Mischa Maisky.

Mischa Maisky is bezig aan een reis rond de wereld. In zijn koffer zitten de zes cellosuites van Johann Sebastian Bach. Tijdens zo'n tachtig concerten en een tiental Bach-marathons speelt hij deze stukken. Afgelopen weekeinde bracht hij ze in het Concertgebouw in Amsterdam.

,,Mijn eerste partituur van de cellosuites kreeg ik veertig jaar geleden van mijn oudere broer Valery. Daarin schreef hij: 'Wees je hele leven deze muziek waardig.' Valery was musicoloog en bezeten van Bach. Hij speelde elke dag Bach. Als klein jongetje stond ik naast de piano en sloeg de pagina's om.'

Vorig jaar maakte Maisky zijn tweede opname van de cellosuites, die hij opdroeg aan zijn inmiddels overleden broer. Hij koppelde er een toernee met tachtig concerten aan vast. ,,Saai, vervelend?' Maisky is oprecht verbaasd. ,,Er zit zoveel diepte in deze muziek dat ik het tot mijn honderdentwintigste zou kunnen blijven spelen.'

De cellosuites, alle bestaande uit een serie dansen met een verschillend karakter voor cello-solo, zijn de bijbel voor cellisten. ,,Er was geen andere componist die zo genereus voor de cello heeft geschreven', zegt Maisky. ,,Maar liefst zes stukken. Na al die jaren vind ik deze muziek nog steeds het moeilijkste maar ook het meest bevredigende om te doen. Je zit helemaal alleen op het podium en dat vergt een speciale concentratie en energie. Als het dan lukt, is dat een fantastisch gevoel.'

Zijn benadering van deze stukken kan Maisky niet in een paar woorden samenvatten. ,,In deze stukken zit zoveel. Je moet Bachs werk niet beperken door er een etiket op te plakken. Je hebt het intellectuele aspect - Bach was misschien het grootste intellect aller tijden - maar er is veel meer dan dat. De cellist Pablo Casals zei altijd: 'Er bestaat geen emotie die niet in de muziek van Bach zit.' Ik hou altijd voor ogen dat Bach twintig kinderen had. Hij was geen droge intellectueel.'

,,Het is belangrijk om tijdens het studeren verschillende invalshoeken te hanteren. Ik heb wel dertig verschillende opnames thuis, en die zijn allemaal interessant. Maar uiteindelijk, als je op het podium staat, gaat het er om dat allemaal te vergeten. Dan moet de emotie het overnemen.'

Maisky, die in Letland opgroeide, heeft zijn opleiding in Rusland gehad, onder meer bij de beroemde cellisten Rostropowitsj en Piatigorsky. Als veel andere Russen kiest hij voor een romantische benadering van Bach - door sommige critici bestempeld als sentimenteel. Authentieke uitvoeringen respecteert hij, maar zelf houdt hij zich verre van die benadering.

Maisky: ,,Ik beschouw het als een compliment als men mijn uitvoering romantisch noemt. Natuurlijk mag je niet over de grens gaan. Ik geef wel degelijk om structuur. Ik ben me zeer bewust van de lange melodielijnen en van de vorm van de stukken. Hoewel het voor mij belangrijk is een zekere vrijheid in het spel te hebben, mag het niet in anarchie ontaarden. Dat betekent bijvoorbeeld voor versnellen en vertragen dat de puls van het stuk duidelijk hoorbaar moet blijven.'

Zijn eerste opname van de cellosuites van Bach dateert uit het jaar 1985. Toen hij die enige tijd geleden bij toeval in een platenzaak hoorde, was hij nogal geschokt toen hem werd verteld dat het zijn eigen opname was. ,,Het klonk als een karikatuur. Ik kon er 's nachts niet van slapen. De opname was geen juiste weergave van mijn spel meer. Ik was te veel veranderd.'

Zijn nieuwste opname vindt hij 'jonger en flexibeler' van aard. Hij voelt zich nu ook jonger dan toen. Voor hij op zijn vijfentwintigste de Sovjet-Unie verliet, had hij achttien maanden in een werkkamp doorgebracht. Officieel was hij opgepakt voor het kopen van een bandrecorder met buitenlands geld, maar eigenlijk wilden de autoriteiten voorkomen dat hij het land uit zou vluchten. Na zijn opleiding te hebben afbetaald, mocht hij alsnog het land uit.

Mischa Maisky: ,,Ik moest van onderop beginnen. Ik had niet eens een cello en voelde me oud, laat en gehaast. Maar ruim vijfentwintig jaar later voel ik mij jonger en laat ik de haast zo min mogelijk in mijn leven toe.'