Lama-rivalen: de mollenvanger en het neefje

De piepjonge, hoge boeddhistische geestelijk leider, die eind december uit Tibet naar India vluchtte, heeft een concurrent. De volgelingen van deze rivaal zijn een publiciteitsoffensief begonnen om aan te tonen dat niet de gevluchte 14-jarige Ugyen Thrinley de incarnatie is van de 16de Karmapa Lama, maar dat hún kandidaat, de 16-jarige Thaye Dorje, de ware 17de Karmapa Lama is.

Behalve twee Panchen Lama's -één erkend door de Dalai Lama en één aangewezen door China- zijn er nu dus ook twee Karmapa Lama's, namelijk Ugyen Thrinley, die wordt erkend door de Dalai Lama én door China, en Thaye Dorje, die door een aantal Tibetaans-boeddhistische lama's van de Karma Kagyu-school wordt beschouwd als geestelijk hoofd van de Kagyu-orde. Voor het Tibetaanse volk is de Karmapa Lama, na de Dalai Lama en de Panchen Lama, de derde belangrijke geestelijk leider.

De 16de Karmapa Lama, Rigpe Dorje, overleed in 1981 in Chicago. Vier 'regenten', Tai Situ, Jamgon Kongtrul, Kuntzig Shamar en Gyaltsab, kregen de opdracht zijn volgende incarnatie te zoeken. Dat bleek een moeilijke opgave, doordat de Karmapa aanvankelijk geen aanwijzingen omtrent zijn wedergeboorte leek te hebben achtergelaten. Toen Tai Situ op 19 maart 1992 de drie andere regenten een brief met aanwijzingen liet zien -in 1990 gevonden in een amulet die hem was geschonken door de 16de Karmapa- leek de doorbraak waarop velen al ruim tien jaar wachtten, eindelijk nabij. Kuntzig Shamar en Jamgon Kongtrul hadden echter zo hun twijfels -waarom bijvoorbeeld had Tai Situ twee jaar lang over de brief gezwegen? Overeengekomen werd dat Jamgon Kongtrul eerst naar Tibet zou reizen om de informatie uit de brief te controleren. Hij overleed echter op 26 april 1992 bij een auto-ongeluk.

Intussen ging de geheime zoektocht naar de 17de Karmapa Lama, op grond van de aanwijzingen uit de betwiste brief, gewoon door. Op 15 juni werd bij een nomadenstam in Oost-Tibet Ugyen Thrinley gevonden, zoon van een mollenvanger. Buiten medeweten van de Chinese regering bracht een geheime missie de jongen naar het Tsurphu-klooster -de zetel van de Karmapa's in Tibet- nabij Lhasa, waar de regenten Tai Situ en Gyaltsab hem erkenden als de 17de Karmapa Lama. Ook de Dalai Lama erkende de nieuwe geestelijk leider én de Chinese regering hechtte er haar goedkeuring aan. Op 27 september 1992 werd Ugyen Thrinley in Tsurphu geïnstalleerd als de nieuwe, 17de Karmapa Lama.

Kuntzig Shamar liet het er echter niet bij zitten. Dat de Chinese bezetters van Tibet Ugyen Thrinley erkenden als 17de Karmapa Lama maakte zijn argwaan jegens 'de brief' van Tai Situ alleen maar groter. In maart 1994 introduceerde hij in New Delhi de door hemzelf gevonden Karmapa-kandidaat Thaye Dorje, die in januari van dat jaar met zijn familie uit Tibet naar India was gevlucht.

Deze Thaye Dorje reisde afgelopen december naar Singapore en Taiwan, waar hij lezingen gaf en boeddhistische rituelen begeleidde. Op 2 januari hield hij voor het eerst een lezing in Europa, in Düsseldorf, bijgewoond enkele duizenden belangstellenden.

De Noorse lama Ole Nydahl en zijn vrouw Hannah waren de eerste westerse leerlingen van de 16de Karmapa Lama. Deze verzocht het tweetal om de Karma Kagyu-richting in het westen te verspreiden. Inmiddels hebben zij wereldwijd meer dan 200 boeddhistische centra van de Karma Kagyu-richting opgericht. Al deze centra, ook die in Nederland, zien in Thaye Dorje, de door Kuntzig Shamar gevonden incarnatie van de 16de Karmapa Lama, het ware hoofd van de Kagyu-orde. De vlucht van Ugyen Thrinley zien zij als een 'politieke zet' van China.

,,De Karmapa-kwestie,'' schrijft Michel van Dinteren, voorzitter van de Landelijke Boeddhistische Stichting van de Karma Kagyu Linie in Nederland, ,,kan alleen worden opgelost door een openbare ontmoeting tussen de twee geïnstalleerde Karmapa's. Hierbij zouden de kwaliteiten van de twee door volgelingen en gekwalificeerde lama's vergeleken moeten worden. Verder zou een gedegen onderzoek van de brief, die de claim vormt van Ugyen Thrinley's Karmapa-kandidaatschap, aantoonbaar kunnen maken of deze vervalst is of niet.''

Schrijver-boeddhist-psycholoog dr. Han de Wit, als leraar verbonden aan de boeddhistische Shambala-centra in Nederland, reageert diplomatiek, door te zeggen dat de Shambala-centra geen positie innemen in deze kwestie. Hij voegt er echter aan toe dat de echtheid van de brief die Tai Situ in zijn amulet vond nooit officieel is aangevochten en dat vrijwel alle lama's uit de Kagyu-school Ugyen Thrinley beschouwen als de 17de Karmapa Lama en dus als hoofd van hun school. ,,De andere Karmapa Lama, Thaye Dorje, wordt in die kringen gezien als privé-onderneming van Kuntzig Shamar. Thaye Dorje is een neefje van Shamar.''