De personalia van blonde zuster Lia

Zeven klachten tegen verpleegkundigen moest het medisch tuchtcollege Amsterdam alleen al in 1998 niet-ontvankelijk verklaren, uitsluitend omdat de patiënt of zijn familie onvoldoende persoonlijke gegevens over de aangeklaagde konden leveren. Niet alleen de regionale tuchtcolleges maken zich daar zorgen over, ook minister Borst van volksgezondheid is ontevreden.

De afgelopen twee jaar zijn er slechts twee zaken geweest tegen verpleegkundigen, tientallen klachten moesten terzijde worden geschoven. Volgens Borst dreigt het medisch tuchtrecht op dit punt 'een farce' te worden. Grootste probleem is dat instellingen er niets voor voelen om naam en adres van personeel vrij te geven. De tuchtcolleges hebben die gegevens nodig, omdat het gaat om klachten tegen individuele beroepsbeoefenaars. Voor ziekenhuizen echter staat de bescherming van de privacy van het personeel voorop. Niet zonder reden: vooral in de psychiatrie worden verpleegkundigen nogal eens geconfronteerd met bedreigingen door agressieve patiënten.

,,Een hele lastige kwestie', beaamt een woordvoerder van de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ). Ook de Stichting Ondersteuning Klachtopvang Gezondheidszorg (SOKG) constateert op dit punt een 'spanningsveld' tussen de rechten van de patiënt en die van de verpleegkundige.

Een patiënt die ontevreden is over de behandeling in een medische instelling kan verschillende paden bewandelen. Wie in de eerste plaats uit is op erkenning van de klacht en excuses, kan terecht bij de klachtenfunctionaris die vele ziekenhuizen inmiddels hebben aangesteld, of bij de klachtencommissie. Voor een eventuele schadevergoeding moet de patiënt aankloppen bij de ziekenhuisdirectie, die vervolgens haar verzekeraar aan het werk zal zetten. De tuchtcolleges hebben weer een andere rol: zij kunnen beroepsbeoefenaren (sinds 1997 ook verpleegkundigen) berispen, waarschuwen, beboeten, schorsen of in het uiterste geval zelfs uit hun ambt zetten.

Dat de tuchtcolleges daarvoor de personalia van het personeel nodig hebben, is in het geval van artsen niet zo'n probleem. Zij staan geregistreerd in het geneeskundig adresboek. Bovendien zijn hun voorletters in het ziekenhuis altijd wel ergens te vinden op een bord of in een brochure. Verpleegkundigen echter leiden binnen een instelling een veel anoniemer bestaan. Patiënten weten vaak alleen dat zij zuster Saskia of broeder Rob aan hun bed hebben gehad.

In een interview met het blad Verpleegkunde Nieuws roept Borst instellingen en verpleegkundigen op mee te werken aan een oplossing. ,,Als een patiënt een klacht wil indienen, moet de instelling een coöperatieve houding aannemen. De huidige situatie is heel onbevredigend, dat moet veranderen. Ook de beroepsgroep zelf moet op dit punt initiatieven nemen.'

De beroepsorganisatie NU'91 toont zich niet ongevoelig voor de oproep van de minister. Beleidsmedewerkster Nellie Berkers is het eens met Borst dat 'het met het tuchtrecht allemaal nog beter moet lopen'. Zij pleit ervoor samen met andere betrokkenen rustig na te denken over mogelijke oplossingen. ,,Wij zijn er niet voor om huisadressen van verpleegkundigen door te gaan geven. Maar een ziekenhuis zou wel de volledige naam beschikbaar kunnen stellen.'

Volgens Berkers zou dat voldoende moeten zijn. Zij verwijst daarbij naar de zogenoemde Wet BIG, waarin staat dat de tuchtcolleges naam, werkadres en 'tot zover bekend' ook het woonadres van de aangeklaagde nodig hebben. ,,Maar in de praktijk houden de ziekenhuizen zelfs die naam geheim. En als je alleen weet dat je zuster Lia heette en blonde krulletjes had, dan kom je inderdaad niet veel verder met je klacht.'

Ook het medisch tuchtcollege in Zwolle heeft in het verleden al eens een voorstel gedaan om de impasse te doorbreken. Als een ziekenhuisdirectie niet bereid is persoonlijke gegevens door te spelen, waarom levert zij die dan niet rechtstreeks aan het tuchtcollege in kwestie?

Of de ziekenhuizen bereid zijn daaraan mee te werken, is nog onduidelijk. ,,In principe is dat de eigen verantwoordelijkheid van iedere individuele instelling', aldus de NVZ-woordvoerder. ,,Wij kunnen daar geen regels of wetten voor uitvaardigen. Maar in het algemeen houden ziekenhuizen zich aan één duidelijk uitgangspunt: gegevens van medewerkers worden niet gewoon niet prijsgegeven.'