Overheid is digitale nul vergeleken met burger

Minister Van Boxtel (D66) voert de coördinatie over het ict-beleid van de overheid. Aan plannen ontbreekt het deze Kuifje in Wonderland niet, maar in de praktijk bakt hij er niet veel van. Binnenkort wijdt de Tweede Kamer een debat aan zijn digitaliseringsbeleid.

Het beleid van minister Van Boxtel op het gebied van informatie- en communicatietechnologie (ict) werkt onvoldoende. Ondanks de niet aflatende stroom goede nieuwsberichten uit het ministerie blijven aansprekende resultaten uit. Mijn CDA-collega Wijn ging zover dat hij de minister een driedubbele onvoldoende heeft gegeven. Laat er tenminste dikke voldoendes tegenover staan voor de schone schijn ophouden en het wegwuiven van tegenvallers.

Het ict-beleid van de minister moet de overheid toegankelijker, efficiënter en publieksvriendelijker maken voor burgers en bedrijven.

De laatste rapportage van het kabinet aan de Kamer laat heel iets anders zien. Terwijl de voortgangsbrief van Van Boxtel uiterst sombere passages bevat, pocht de minister in de Kamer over de doorbraken die hij boekt. Hij blijft volhouden dat de Nederlandse overheid met vlag en wimpel de kopgroep van Europese ict-landen bijbeent. Ernstige uitvoeringsproblemen in zijn beleid heten nu schoonheidsfoutjes die alleen wat meer tijd vragen - niet van hem maar van zijn collega-ministers en mede-overheden.

Aan projecten, initiatieven, commissies, kenniscentra, experimenten, rapporten en uitvoeringsorganisaties ontbreekt het niet, maar aanwijsbare resultaten, ho maar! De minister hamert er keer op keer op dat hij 'alleen de coördinatie' doet. Geen kleinigheid in de overgangsfase van digitale schaarste naar digitale overvloed. Maar regie en samenhang zijn er de laatste drie jaar nu juist niet beter op geworden.

Van Boxtel heeft de ene na de ander knuppel in het hoenderhok gegooid: digitaal paspoort, elektronisch stembiljet, elektronische handtekening, digitaal zorgdossier, elektronisch politiedossier, digitale trapvelden, digitale aangiftes, digitale privacybescherming, digitale gegevensuitwisseling tussen gemeentelijke diensten.

De digitale bomen groeien bij Van Boxtel tot in de hemel. Alsof het niet genoeg is, kwam daar onlangs zijn digitale kluisje bij. Daarnaast schroomt hij niet lagere overheden en de Kamer te kapittelen over een te passieve opstelling in de race naar de digitale dienstverlening. Zijn beleid komt er op neer dat niet hij maar anderen het goede voorbeeld moeten geven.

In plaats van de lat van z'n eigen ministerie hoger te leggen, schuift Van Boxtel telkens de resultaten vooruit. Zijn laatste belofte was dat volgend jaar 25 procent van de dienstverlening digitaal zou plaatsvinden -in werkelijkheid halen vitale overheden als de politie en de provincie nog geen 5 procent. De interactieve beleidsresultaten van veel gemeenten zijn nog zo plat als een dubbeltje -aan het eind van de digitale ondertunneling gloort in plaats van nieuw licht nog steeds een enorme massa formulieren, papieren en bureaucratische beslommeringen.

De minister voorspelde dat z'n actieprogramma het bedrijfsleven een kostenbesparing van 16,5 miljard gulden zou opleveren -daarvan is nog geen cent te bekennen. Tenslotte doen de achterblijvende digitale vaardigheden van ambtenaren en burgers het ergste vrezen voor echte digitale aansluiting van het publiek bij Van Boxtels geliefde kennisintensieve samenleving.

De minister chat, maar zijn beleid chat niet. Hij voert elektronische actie, maar z'n elektronische actieprogramma werkt mondjesmaat. De overheid praat en gaat digitaal, maar de burger heeft nog niets in handen. In het bedrijfsleven is de girobetaalkaart volgend jaar vervangen door de digitale betaalkaart, bij de overheid is alleen een begin gemaakt met digitale belastinginning. Burgers sturen elkaar over en weer digitale vakantiefoto's, maar geen overheid accepteert een pasfoto die digitaal is toegestuurd. Bedrijven laten met digitale volgprogramma's en digitale barcodes precies zien waar een aanvraag of een brief onderweg in behandeling is. Bij de eerste de beste gemeente of overheid is nog geen openbare e-maillijst te krijgen om een ambtenaar te kunnen bereiken.

De glanzende vooruitzichten van het Elektronische Overheidsbeleid benemen het zicht op de schamele resultaten. De digitale toegankelijkheid blijft achter, het ontbreekt vaak aan digitale efficiëntie en de digitale publieksvriendelijkheid houdt ook niet over. De overheid heeft zich in hoog tempo meer zicht en greep verschaft op de burger. Omgekeerd hoeft de burger bij de overheid nog nergens op te rekenen. De digitalisering heeft de overheid angstig dicht bij de burger gebracht, maar de burger kan langs digitale weg nog nauwelijks dichterbij het bestuur komen.

Van Boxtel introduceert zich graag als Kuifje in Wonderland. De werkelijkheid is minder sprookjesachtig. Hij gedraagt zich als adviseur van de ict-minister die er nog moet komen. Dat is hard nodig, want naast zorg, onderwijs en milieu zal ict de komende jaren de agenda blijven bepalen. Zoals de voortgang van het digitale overheidsbeleid er nu voorstaat, ontkomen we niet aan een minister voor ict-zaken. Diens digitale overheidsbeleid moet zich er bovendien meer om bekommeren hoe burgers en bedrijven aan de slag kunnen met de verworvenheden van het digitale tijdperk.