Over welk erewoord heeft Kohl het?

CDU-leden die het nog opnemen voor Helmut Kohl zijn moeilijk te vinden. De partij schaamt zich voor zijn top. Impressies van een avondje stoom afblazen in de CDU-afdeling Zehlendorf.

De jonge ondernemer is nog steeds lid van de CDU, en hij zal het ook altijd blijven, zo bezweert hij zijn gehoor. De partij heeft zo veel voor Duitsland betekend, die mag je niet afrekenen op één schandaal, ook al is het nog zo omvangrijk.

De man wil het niet bij morele steun laten. Hij tast in z'n binnenzak en haalt een cheque tevoorschijn. ,,Dit is een blanco cheque, het bedrag is nog niet ingevuld. Dat mogen jullie doen.' Hij loopt naar de bestuurstafel en overhandigt het papier aan de verbouwereerde afdelingsvoorzitter. Die had met dit hart onder de riem niet gerekend. Hij overlegt even met zijn al even verbaasde penningmeester en besluit dan 2500 mark op de cheque in te vullen. De zaal beloont de gulle gever met een beschaafd applaus. Zulke tastbare dankbetuigingen zijn welkom in deze moeilijke tijden zijn.

In de Bürgersaal van het raadhuis van Zehlendorf, een welvarende deelgemeente van Berlijn, heeft de plaatselijke CDU-afdeling een avondje stoom afblazen belegd. 'Is de partij de gevangene van het financiële schandaal?', is blijkens een affiches het motto van de vergadering op deze woensdagavond. Vele partijleden, diep ontgoocheld dat 'hun' CDU geheime giften heeft ontvangen en er buitenlandse rekeningen op na heeft gehouden, beantwoorden de vraag met een volmondig ja.

Stefan Schlede bijvoorbeeld, een grijze man van dik in de vijftig, lid van het stadsparlement van Berlijn: ,,De hele CDU zit in de biechtstoel en dat is het vervelende van deze zaak. Ik merk dat ik erop aangekeken word. Als je zegt dat je lid bent van de CDU, zie je mensen schrikken. Terwijl je toch niet de hele partij kunt aanklagen voor iets wat een paar mensen aan de top hebben gedaan.'

Vervolgens geeft Schlede ongevraagd vrijwel zijn hele inkomenspositie prijs. De zaal krijgt tot achter de komma te horen hoeveel hij als deeltijd-parlementariër krijgt, hoe hoog de onkostenvergoeding is en hoeveel geld hij in de partijkas stopt. ,,De Berlijnse CDU heeft niks met deze affaire te maken. Je kunt zoeken wat je wilt in onze boekhouding, maar je zult niks vinden.' Penningmeester Helga Schwabe sluit zich van harte bij deze woorden aan: ,,Wij zijn sauber. De hele basis trouwens.'

Elke deelnemer aan de discussie noemt de naam van Helmut Kohl. Vaak met respect. Gastspreker Michael Glos, vice-voorzitter van de CDU/CSU-fractie in de Bondsdag en lid van de Beierse CSU: ,,Wij hebben alles te danken aan de succesvolle politiek van Kohl. Zijn prestaties zijn onomstreden. Sommige bladen schrijven dat de Duitse hereniging er toch wel gekomen was, wie er ook bondskanselier was geweest. Zulke uitspraken zijn een belediging voor Helmut Kohl. Dat hij is afgetreden als erevoorzitter is een kras op onze ziel.'

Een vrouw houdt een lange lofrede op de gewezen bondskanselier. ,,Ik acht die man zo verschrikkelijk hoog, voor mij blijft Helmut Kohl de rots in de branding.' Na tien minuten loopt de afdelingsvoorzitter naar haar toe, legt z'n hand op d'r arm en maant haar tot afronden: ,,Je boodschap is nu wel duidelijk.'

Anderen zijn uitgesproken kritisch over de man die maar niet wil zeggen van wie hij midden jaren negentig anderhalf tot twee miljoen mark heeft gekregen, want beloofd is beloofd. Vertwijfeld roept een man van een jaar of dertig uit: ,,Wat is dat voor erewoord waar Kohl het voortdurend over heeft? Wie zijn dat dan wel wie hij wil beschermen? Steekt daar niet veel meer achter? Het stinkt geweldig. De crisis in de partij, maar ook in onze democratie, zit ongelooflijk diep.'

Afdelingsvoorzitter Uwe Lehmann-Brauns kraakt Kohl door diens opvolger als partijleider, Wolfgang Schüuble, uitbundig te loven: ,,Schüuble is indrukwekkend. Zijn optreden heeft me trots gemaakt.' Hij noemt de zwart geld-affaire 'mafia-achtig'. ,,Er is maar één mogelijkheid: eruit met de mensen die verantwoordelijk zijn voor deze toestanden.'

Sommigen vrezen dat de strijd tussen de oude garde onder leiding van Kohl en de vernieuwers tot een breuk binnen de CDU leidt. Vice-fractievoorzitter Glos: ,,Het mag niet dat de grootste middenpartij van dit land uit elkaar valt. Dat moeten we hoe dan ook voorkomen.' Glos vindt de situatie ronduit zorgelijk: ,,Wat er nu gebeurt, is zelfs een gevaar voor onze democratie.'

De zaal met een kleine tweehonderd partij-aanhangers gromt als de naam valt van Heiner Geissler, de vroegere secretaris-generaal van de CDU en aartsvijand van Helmut Kohl. Hij bevestigde eind vorig jaar als eerste dat de christen-democraten er geheime bankrekeningen op nahielden. In Zehlendorf vinden ze Geissler 'een randfiguur', iemand die jaren heeft gewacht tot hij wraak kon nemen op Kohl.

Nog groter is de ontstemming over het optreden van de Groene minister van buitenlandse zaken Joschka Fischer en zijn SPD-collega van justitie Herta Düubler-Gmelin die de CDU deze week vanwege het financiële schandaal hard hebben aangepakt. ,,Ze proberen een slaatje uit onze narigheid te slaan. Ik word er onpasselijk van. Je zag die Düubler-Gmelin grijnzen, de vreugde over onze ellende was van haar gezicht af te lezen. Laten die SPD'ers eens naar zichzelf kijken, die partij kent toch ook ontelbare affaires?'

Deze uitval gaat een wat oudere man te ver: ,,Het heeft niet zoveel zin naar anderen te wijzen. We hebben het helemaal aan onszelf te danken. Het is toch raar dat de partijtop moet toegeven dat er binnen de CDU zwart geld witgewassen is? En het is toch bizar dat onze partijleider Wolfgang Schüuble honderdduizend mark van een wapenhandelaar heeft ontvangen? Niet andere partijen zijn schuldig, maar wij zelf.'

Voortdurend vallen termen als 'schone lei' en 'schoon schip'. Concrete oplossingen heeft niemand, hier en daar zijn er wat vage suggesties. ,,We zullen naar een andere partij-cultuur moeten, opener, directer, eerlijker. Maar het zal niet makkelijk zijn onze geloofwaardigheid terug te winnen. We zitten heel diep in de ellende.'