Diepe wonden in omroepland

Haar droom, een eigen Vara-zender, werd een nachtmerrie. Haar flirt met de commercie heeft de Vara intern verdeeld. Hoe Vera Keur langzaam maar zeker de weg kwijtraakte in omroepland.

Eind december. De Rode Familie komt bijeen, bij Felix Rottenberg thuis. Aan tafel schuiven Vara-directeur Vera Keur, programmamaker Paul Witteman en Marcel van Dam aan, oud-Vara-baas, net als Rottenberg fel criticus van het paarse omroepbeleid. Doel van de informele bijeenkomst: het bijpraten van 'de partij' over de grieven van de Vara.

Voor de gelegenheid is Ad Melkert, PvdA-fractievoorzitter, komen opdraven. Al snel blijkt dat met hem wel te praten is over aanpassingen van de gewraakte Concessiewet. Hoop gloort. Misschien is de Vara zo wel te behouden voor het publieke bestel. Een stuk lastiger heeft de Vara-lobby het met staatssecretaris Rick van der Ploeg, de zesde gast van die avond. ,,Felix had een lekker stoofpotje gemaakt.'' Maar daarbij wil Van der Ploeg het graag laten.

Duidelijk is wel dat de staatssecretaris die avond weigerde in het gelid te springen. Onafhankelijke denkers hebben immers maling aan partijdiscipline. Rode Familie, so what? Hoe Keur op de informele ontmoeting bij de voormalig partijchef terugkijkt, laat zich gemakkelijk raden. Begin december liet ze zich intern nog ontvallen dat 'de politiek de Vara wel wat verschuldigd is'. Nederland 3 is immers, vooral dankzij Keurs omroep, uitgegroeid tot een sterk merk. De sandwich-formule, licht amusement afgewisseld met zwaardere kost, is een succes.

Maar naar buiten toe zijn de lippen van de grande dame van voorheen, de Verenigde Arbeiders Radio Omroep, verzegeld. Op 18 januari bijvoorbeeld, toen bleek wat het woord van Ad Melkert waard was en de PvdA 'haar Vara' publiekelijk liet vallen. De partij stemde, na wat cosmetische ingrepen, royaal in met de zo gewraakte Concessiewet. De machtsstrijd in Hilversum was daarmee bezegeld: de NOS kreeg het uiteindelijke primaat in omroepland. Voor Keur leek daarmee de weg terug afgesloten.

De juriste Veronica Magdalena Maria Keur (1953) belandt, na een korte carrière in de advocatuur en een baan als docent recht aan de School voor de Journalistiek in Utrecht in 1987 bij de Vara. Aanvankelijk is ze bestuurssecretaris, drie jaar later wordt ze de rechterhand van Marcel van Dam, die speciaal is ingehuurd om de Vara van een gewisse ondergang te redden. ,,Bij de Vara volgen ze het leerboek van de sosjale akademie'', typeerde Herman Wigbold destijds de sfeer. Van Dam bouwt het bedrijf opnieuw op, Keur is daarbij een uiterst betrouwbare instrument. Vooral onderhandelen kan ze erg goed.

In 1990 wordt zij mediadirecteur, twee jaar later wijst Van Dam haar aan als zijn opvolger. Keur drukt direct haar stempel op de programmering. De Vara wordt 'een tikkeltje brutaal', met Paul de Leeuw als boegbeeld en Sonja Barend en Paul Witteman voor de broodnodige verdieping. Binnen de Vara ligt ze niet bij iedereen even lekker. Het is maar net wie je spreekt. Keur zorgt uitstekend voor haar coryfeeën, en die steunen haar dan ook publiekelijk. Maar wie niet tot Keurs sterrenstal behoort, heeft zware tijden. Arbeidscontracten worden niet meer automatisch verlengd, in afwachting van de uitkomst van de 'oriëntatie'.

Keur trekt zich langzaam terug van de werkvloer, schuift de OR en de bonden resoluut aan de kant. Communiceert met nietszeggende e-mailberichten op de handtekeningacties die verontruste Vara-medewerkers organiseren. Ook het spreekverbod dat Keur haar medewerkers oplegt, zet veel kwaad bloed. Met haar eigen diepe stilzwijgen heeft Keur niet alleen haar medewerkers gefrustreerd. Ook heeft ze uit het oog verloren wie eigenlijk haar baas is. Officieel zijn dat de leden van de omroep en is de Verenigingsraad het hoogste orgaan. Maar begin december lekt al uit dat de Vara flirt met de commercie. Pas vorige week legde Keur haar leden het hoe en waarom uit. Niet in een persoonlijke brief, maar gewoon in het clubblad, Vara TV-Magazine.

Achteraf beschouwd is dit een hoogst ongelukkig epistel: een grote klaagzang over het publieke bestel met nauwelijks aandacht voor de keerzijde van een commerciële toekomst. De brief voedt de geruchtenmachine van Hilversum en wordt al snel uitgelegd als een poging van Keur om de geesten rijp te maken voor een vaarwel van het publieke bestel. Vanaf dat moment weet 'Hilversum' het zeker: de Vara stapt eruit. Het is nu nog een kwestie van afwachten, op de officiële verklaring.

Keurs artikel in TV-Magazine is ook om een andere reden ongelukkig. Op het moment dat het epistel bij de Vara-leden op de koffietafel belandt, zijn de onderhandelingen met SBS in een finaal stadium beland. Afgelopen vrijdag loopt de gelegenheidsliaison definitief stuk. Toch weigert Keur haar verlies te nemen. Waarschijnlijk ruikt zij dinsdagavond haar kans. Op verzoek van staatssecretaris Van der Ploeg doen de Raad van Bestuur van de NOS en de Raad van Toezicht, onwetend van de mislukte SBS-flirt, een 'ultieme poging' de Vara binnen het bestel te houden. Op de vraag 'Vera, wat is er nodig om te blijven' antwoordt zij zonder blikken of blozen: ,,Vijf jaar lang jaarlijks 625 uur tv, op Nederland 3, tussen zeven en twaalf uur 's avonds.''

Daags daarop wordt Keurs eis door de omroepvoorzitters onderling nog wel besproken. Maar de uitkomst staat eigenlijk al vantevoren vast: haar eis zou ten koste gaan van zendtijd van de VPRO en NPS. Ook betekent toegeven het het einde van de zo felbevochten Concessiewet. Nee dus, toch maar niet. Het einde van Keurs laatste poging haar gezicht te redden.

Onduidelijk is of de Vara-voorzitter voor haar collega's nog wel geloofwaardig is als overlegpartner. En of het Vara-personeel haar autoriteit nog wel pikt. Nu nog overheerst opluchting in alle reacties. Behoefte aan nieuwe problemen heeft op dit moment niemand. Gerrit Jan Wolffensperger, voorzitter van de Raad van Bestuur van de NOS is in ieder geval laconiek. ,,Als ik niet meer zou praten met omroepen die zich ooit buiten het bestel hebben georiënteerd, dan resten mij maar weinig gesprekspartners.''

Sybren Piersma, voorzitter van de VPRO, signaleert dat 'de werkvloer' de prijs heeft betaald voor Keurs escapades. De samenwerking tussen NPS, Vara en VPRO is de afgelopen maanden zwaar beproefd. ,,Diepe wonden zijn geslagen.''

Cees Vis, directeur van de Ster, beseft dat het vertrek van de Vara hem jaarlijks zo'n veertig miljoen gulden aan reclame-inkomsten scheelt. Over Keur zegt hij: ,,De NOS zal voorzichtig met haar zijn en een lekker bakkie koffie klaar zetten. En over een half jaar is iedereen het vergeten.''