Schouten

Van Adolf Hitler vroeg iedereen zich in de tweede helft van de vorige eeuw af hoe dat onooglijke ventje zo'n machtswellusteling kon worden. Nou ja, het was natuurlijk het Duitse volk dat zo'n leider voortbracht, denken we dan. Zonder achterban was Hitler misschien een tegen z'n eigen spiegelbeeld schreeuwende gek geweest.

Rechts-extremistische brulapen die het na de oorlog in Nederland nog eens probeerden baseerden zich altijd op het model van Hitler. Neem de ordinaire Hagenees Joop Glimmerveen, om wie ik altijd in het geniep moet lachen, omdat-ie me zo doet denken aan het cliché van de verkeerde taxichauffeur, die racistische praatjes verkoopt tijdens een rit. En dan Janmaat, die zijn boodschap bracht in een geur van zweet, verkeerd plakhaar en een scharrig bloemstukje, ondersteund door een vaderlands lied van bromstemmen. Hun allen stond het voorbeeld van Hitler voor ogen, die het ook niet van z'n uiterlijk moest hebben en toch een heel volk meekreeg. Maar we leerden snel: dictatortjes die opeens rood aanlopen en allerlei vreselijke dingen roepen en willen, functioneren niet meer. We begrepen dat achter schijnbaar onaanzienlijke mannetjes monsters kunnen huizen. Hitler had het in onze tijd, met op elke hoek een camera, nooit gehaald. Een keurig pak, een gezicht alsof je directeur van een mobiel telefoonbedrijf bent, dat zijn de valstrikken van nu. In Vlaanderen heb je Filip de Winter, die het met zijn uiterlijk van Leidse corpsbal al heel wat winters langer uithoudt dan Janmaat het hier deed. En in Oostenrijk dan nu Jörg Haider. Ook nieuw model: nette man, niet onknap, misschien de droom van menige vroege weduwe. Zou ook presidentskandidaat in de Verenigde Staten kunnen zijn. Of Prins van het een of ander. Hij vertegenwoordigt het nieuwe raadsel. Moeten we 'm maar van het erf knallen? Vroegen we ons bij Janmaat ook af maar we vonden dat de democratie hem moest kunnen verdragen. Gewoon niet al te veel groeten. En het werkte, het rare ventje verdween vanzelf weer. Van Haider weten we het nog niet; hij speelt handig in op het feit dat we eigenlijk zijn volk de schuld geven. Een sluwe vos. Voedt zich met rechts-extremistische maar ook met democratische hysterie. Je kunt 'm maar beter in het oog houden dan dat hij onzichtbaar rondsluipt.