'Weet u wel dat koffie meer kost dan de collecte oplevert?'

Was er maar een trend in te ontdekken, in het geld dat kerken weten te werven als ze aan het begin van het jaar weer de Actie Kerkbalans houden. Het totaalbeeld is de laatste jaren weliswaar duidelijk -minder mensen dragen steeds meer bij- maar opgesplitst naar plaatselijke kerken blijkt de opbrengst erg veranderlijk. In veel plaatsen heerst dan ook onzekerheid als Kerkbalans weer begint.

,,Er is geen algemene trend, het schommelt erg. Een gemeente die het ene jaar in de plus zit, kan het jaar daarop in de min zitten. Een patroon is daarin niet te vinden'', zegt ds. H.J.J. Radstake, voorzitter van de commissie geldwerving van de Nederlandse hervormde kerk.

Er is wel gezocht naar wetmatigheden, maar die zijn nooit aan het licht gekomen. Zo is er geen sprake van dat bijvoorbeeld in de hervormde kerk meer wordt bijgedragen door orthodox-protestantse leden dan door de meer vrijzinnige, en evenmin wordt er op het platteland meer aan de kerk betaald dan in de stad, zo ontkracht Radstake enkele populaire veronderstellingen.

De enige factor die houvast biedt, is dat een plaatselijke aanpak het beste lijkt te werken. Ds. H.A. van Til, secretaris van de hervormde commissie geldwerving, verwacht het meest van gemeenten die kiezen voor een aanpak dicht bij de mensen van wie een bijdrage wordt gevraagd.

Zo is het gebruikelijk tijdens Actie Kerkbalans folders te verspreiden onder de leden, waarbij kerken de keus hebben zelf iets te maken of de landelijk uitgegeven folders te gebruiken. Van Til is ervan overtuigd dat gemeenten die zelf een folder maken het beter doen dan gemeenten die de landelijke folder gebruiken. ,,Ik heb dit jaar zelf de tekst van de landelijke folder geschreven, maar ik ben me ervan bewust dat je dan aan het bureau zit en couleur locale mist.'' Aangezien niet elke plaatselijke kerk in eigen kring iemand vindt die in staat is een goede folder te maken, zal er echter behoefte blijven aan de door hem geschreven folder, denkt Van Til.

Uiteindelijk blijft Actie Kerkbalans een plaatselijke actie, benadrukt hij, wat ook enigszins verklaart dat er op landelijk niveau weinig inzicht is in wat het succes of falen van de diverse plaatselijke kerken bepaalt. Wel zijn er twee gemeenten te noemen die er binnen de Nederlandse hervormde kerk bovengemiddeld uitsprongen de laatste jaren; Nootdorp en Amersfoort, zo meldt de vereniging van kerkvoogdijen. Niet geheel toevallig zijn dit ook allebei gemeenten waar veel nieuwbouw plaatsvindt.

In Nootdorp, zo vertelt G.M. de Kok, voorzitter kerkvoogd, compenseert de aanwas van leden uit de nieuwbouw de krimp van de gemeente uit het oude dorp en lijkt er zelfs sprake van lichte groei. Maar gezien de grote aantallen huizen die in Nootdorp voor de hele Haagse agglomeratie worden opgeleverd, valt de aanwas toch tegen.

Financieel gaat het de laatste jaren goed, maar een bijzonder succes zou De Kok het niet willen noemen. ,,We kunnen onszelf bedruipen, maar het is geen vetpot.'' Nu bovendien dit jaar in Nootdorp weer een stap verder is gezet in het Samen-op-wegproces met de plaatselijke gereformeerde kerk, vreest De Kok een lichte dip in de hervormde inkomsten, want niet iedereen ziet de samenwerking zitten. ,,Maar ik hoop dat mensen hun verantwoordelijkheid nemen. Als je het ergens niet mee eens bent, moet je je mond opendoen op gemeenteavonden en niet je kritiek alleen laten merken tijdens Kerkbalans.''

Ook in Amersfoort weet de hervormde kerk de laatste jaren succesvol geld te werven. H.J. Bunk van de commissie geldwerving en publiciteit in deze stad is blij verrast te horen dat Amersfoort landelijk gezien bovengemiddeld scoort. De aanpak die hij voorstaat is niet alleen plaatselijk, maar ook direct. ,,Mensen vinden het normaal dat er koffie is na de kerkdienst. En ik zeg dan wel eens: Weet u wel dat koffiedrinken na de kerk meer kost dan de gezamenlijke wijkcollecte oplevert?''

In de plaatselijke kerkbalanskrant wordt ook exact aangegeven wat er uitgaat aan schoonmaakmiddelen, verwarming, bloemen enzovoorts. En elke maand presenteert Bunk in het kerkblad een staafdiagram, dat aangeeft hoeveel geld er nog binnen moet komen om de kerk draaiende te houden. ,,Dan zien de mensen wat we nodig hebben en hoever we daar in die maand nog van af zijn met de inkomsten.''