'Echte vrijheid is dingen durven denken'

Op een doordeweekse donderdag bij een lunchpauzevoorstelling binnenschuiven en door een tekst worden verrast als (vrij geciteerd): ,,Ze heeft alles. Werkelijk alles. Ze heeft een appelboor. Een champignonborsteltje. Een strijkboutreiniger. Een tomatenroosjessnijder. Een plastic rubbertje voor om de tuit van de theepot. Tegen nadruppen. Ze heeft een plastic tamponhoudertje. Kunnen vier tampons in. Om mee te nemen. Een soort mini-sigarenkokertje. Ze heeft een vacuvin. Drie doppen. Eén pompje. Ze heeft hem. Hij heeft een relatie. Hij heeft seks. Met haar. Zij heeft geen seks. Zij heeft hem.''

Zo, in simpele pennenstreken het beeld geschetst krijgen van een huisvrouw met een overzichtelijke dagtaak: wachten op de thuiskomst van haar geliefde echtgenoot; zonder afleiding, behalve van te schillen aardappelen, van de hostess van een felicitatiedienst of van dagdromen over de aimabele presentator van een tv-talkshow, tot: ,,Hij komt. Komt mij redden. Het is half zes. Kom dan. Je moet komen. Thuiskomen. Lopen cowboy. Naar je auto. Naar je Volvo.''

Het is tuttig, bizar, tragisch en verbazend geestig. Eenzaamheid nestelt zich geniepig in de daagse luxe. 'Huisvrouw' heet de monoloog en de schrijfster Esther Gerritsen, die zich door het beroep van haar moeder liet inspireren. Onthouden die naam. Een paar weken later een ander stuk zien van dezelfde hand: 'Gras', een tragikomedie over een kreupel gezin met al even pittig-lakonieke wendingen in de schijnbaar doordeweekse zinnetjes. Dan wordt 'Huisvrouw' uitverkoren voor een tournee in de serie Nieuwe Theatermakers. Tijd voor een eerste kennismaking.

,,Mijn moeder herkende zich niet in 'Huisvrouw','' zegt Esther Gerritsen (27), terwijl haar blond bewimperde oogjes vrolijk glinsteren: ,,Ze zei: 'Je zegt toch wel, dat het niet over mij gaat.' Ik heb een fascinatie voor eigenschappen die niet populair zijn en die komen in het beroep van huisvrouw bij elkaar: die volledige overgave aan de man, het huishouden als ultieme taak zien en daarvan echt kunnen genieten.''

,,Vroeger was dat heel gewoon. Nu kijk je ernaar alsof het iets is wat helemaal niet deugt. Het is een uitgestorven manier van leven. Zo'n keuze zou ik niet meer maken. Wij werden op school dan ook doodgegooid met slogans als 'een slimme meid is op haar toekomst voorbereid' en 'kies exact', en discussieerden heftig over emancipatie en gelijkheid. Ondertussen had je wel een broodtrommel bij je met boterhammen die je moeder 's ochtends had gesmeerd.''

,,Op zich is er niks mis met welk beroep ook, maar wel als je niet kan kiezen, dat je ergens vanzelfsprekend inrolt door opgelegde dwang van je omgeving. Dat gaat ten koste van je mens-zijn. Maar wat is vrijheid, denk ik dan. Echte vrijheid zit in je hoofd. Dat is dingen durven denken, ook dingen die misschien niet kunnen. Dat is meteen het positieve in 'Huisvrouw'. Haar keuze mag armoedig zijn, aan de andere kant gáát zij ervoor, met al haar fantasie. Vrijheid in denken, dat is het thema in mijn werk.''

Na een paar jaar dramatherapie kwam Esther Gerritsen op de HKU (Hogeschool voor de Kunsten Utrecht) op de juiste plek. Aan de Faculteit Theater studeerde zij in 1996 af in de richting drama schrijven en literaire vorming: ,,Het leek me verstandig om die mogelijkheid open te houden, maar mijn talent lag niet in lesgeven. Ik wilde gewoon schrijven. Dat deed ik altijd al. Via zo'n faculteit, waar alle theateropleidingen bij elkaar zitten, zit je heel snel in het wereldje. Zo'n circuit loopt behoorlijk vanzelf. Daardoor heb ik altijd in samenwerking met of in opdracht van iemand geschreven.

Meestal begint het met een regisseur, die een tekstschrijver zoekt bij een idee. In het begin waren dat vaak bewerkingen. Overdreven eigenlijk, vind ik, om iets te bewerken wat al goed is. Zelf schrijven is leuker. Als je eenmaal meer mensen kent, ga je samen iets maken. 'Huisvrouw' is het eerste stuk dat ik schreef vanuit mijn eigen idee.''

Esther Gerritsen schrijft ongeveer twee stukken per jaar. Vorig jaar bewerkte zij Shakespeare's 'Love's labour's lost' voor de jongerenproductie van Toneelgroep Amsterdam. Behalve toneel schrijft zij ook verhalen. In april komt haar verhalenbundel 'Bevoorrecht bewustzijn' uit (uitgeverij de Geus): ,,De titel is een term van Oliver Sacks. Hij verklaart het visioen van Hildegard von Bingen als migraine, wat zijzelf door haar bevoorrecht bewustzijn juist ervoer als iets goddelijks. Dat je bewustzijn, je stemming zelfs, bepaalt hoe je iets beleeft, intrigeert me. Bij toneel gaat het om het maatschappelijke systeem en de rol die de mens daarin speelt. Bij verhalen gaat het me om de binnenkant van je hoofd, om hoe je dat met jezelf reddert. Dat is het aardige van een monoloog: in 'Huisvrouw' kon ik zoiets ook doen. Om te doen vind ik verhalen en toneel allebei even leuk: als ik met het ene bezig ben, wil ik alleen nog maar dat, al vind ik het net als Marguerite Duras weleens jammer dat acteurs er zoveel bij doen en bewegen. Dat leidt maar af van de tekst.''