Turbulente periode in Griekse geschiedenis door gat in blik gefilmd

De Hongaarse regisseur Péter Forgács combineert in de documentaire 'Angelos' film', vanavond bij de VPRO, authentieke familiefilmpjes en historisch archiefmateriaal tot een boeiend schouwspel over een turbulente periode uit de Griekse geschiedenis. Lief en leed worden daarin messcherp gescheiden.

Vertrekpunt voor de film is het materiaal uit de periode 1928-1946 van amateurfilmer Angelos Papanasstassiou. Naast familiaire hoogtepunten filmde hij met gevaar voor eigen leven ook het dagelijks leven van de inwoners van Athene onder de Italiaanse en Duitse bezetting. Angelos verborg zijn camera in een blik, waarin hij voor de lens een gat uitspaarde. Daarmee liep hij al filmend over straat. Hij viel niet op tussen zijn stadsgenoten, die eveneens met blikken op weg waren naar de gaarkeukens.

Papanasstassiou's nadeel was wel dat hij zijn verborgen camera niet scherp kon stellen, waardoor slechts twintig procent van zijn materiaal bruikbaar was. De films ontwikkelde hij in de kelder van zijn kantoor, waarvan de overige verdiepingen opmerkelijk genoeg in gebruik waren genomen door de SS. De Griekse bevolking werd al vroeg in de oorlog getroffen door hongersnood. Beelden van bolle kinderbuikjes en uitgemergelde lichamen spreken voor zich. Gelijktijdig filmde Papanasstassiou de verjaardag van zijn dochtertje, die gevierd wordt met taart en snoep. Het valt op dat zijn familie goedgekleed gaat en geenszins de indruk wekt hongerig te zijn.

Angelos Papanasstassiou was een trotse Griek, die het gemaakt had in het leven. Na een korte officiersloopbaan bij de marine (zijn vader liet het leven als generaal tijdens de Grieks-Turkse oorlog) bouwde hij een succesvol bestaan op als effectenhandelaar. Daarnaast was hij voor de oorlog wethouder van Athene en gemeentesecretaris van de havenstad Piraeus. Tijdens de oorlog, zo valt nog wel op te maken, blijft hij zijn bedrijf runnen, een fabriek in accu's. Na afloop van de oorlog raakte Griekenland verzeild in een burgeroorlog en vluchtte Papanasstassiou naar Rhodos.

Interessante gegevens, maar daar gaat het regisseur Péter Forgács niet om. Hij maakte geen documentaire over een persoon of een incident (de oorlog), maar een tijdsdocument. Dat deed hij al eerder volgens het principe van de found footage-film. Hij maakt hiervoor gebruik van oude familiefilmpjes die hij naar eigen inzicht rangschikt en combineert met ander archiefmateriaal.

Forgács manipuleert de zwart-witbeelden door ze soms te vertragen, stil te zetten of geheel of gedeeltelijk in te kleuren. Hij deed dat eerder voor zijn serie 'Private Hungary', die verhaalde over het leven van de Hongaarse familie Bartos tussen de jaren twintig en zeventig. Een serie die ook door de VPRO werd uitgezonden, evenals de film 'Maalstroom', waarin hij de filmpjes uit de jaren dertig en veertig van de Nederlands-Joodse familie Peerenboom versneed met privéfilmpjes van Seyss Inquart.

Voor 'Angelos' film' combineerde hij de familiebeelden van Papanasstassiou met Griekse oorlogsbeelden, afkomstig uit Engelse, Duitse, Italiaans en Griekse filmarchieven. Het is niet altijd duidelijk wat van de Griekse amateurfilmers is en wat afkomstig is uit de archieven.

De overgang van de hoogtepunten uit het leven van de familie Papanasstassiou naar de ruwheid van het oorlogsbestaan is schrijnend. Zoals van het verjaardagsfeest naar de gemartelde lichamen in het lijkenhuis. De beelden worden onderteund met sfeervolle muziek van Tibor Szemzó, die afgewisseld wordt met oude krakende opnamen van Griekse liederen. Soms is er geen muziek. Dan zijn het de beelden die voor zich spreken. Opvallend is ook het ingetogen uitgesproken commentaar, dat de geschiedenis van Griekenland en dat van Angelos vertelt.

Zo ontstaat een boeiend schouwspel, waarvoor regisseur Forgács vorige week bekroond werd met de 'Golden Spire' tijdens de Golden Gate Awards History in San Francisco.