'Alle Oezbeken' houden van Karimov

Het oordeel van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) over de Oezbeekse presidentsverkiezingen is nog niet binnen, maar het zal niet positief zijn.

Bij de parlementsverkiezingen van december waren er al 'ernstige tekortkomingen', afgelopen zondag wilde de OVSE niet eens aanwezig zijn. Er was immers 'geen echte keuze'.

Een juiste waarneming, zo is gebleken, want president Islam Karimov kreeg zondag de steun van liefst 91,5 procent van de Oezbeken. Zijn enige concurrent, Abdoelchafiz Dzjalalov, moest het doen met net 4 procent.

De meest vriendelijke verklaring voor deze 'Sovjet-score' is dat Karimov voor de Oezbeekse kiezers de stabiliteit garandeert, in een land dat geteisterd wordt door corruptie, drugshandel en economische stagnatie. De minder vriendelijke verklaring is dat de uitslag te danken is aan Karimovs ijzeren greep op media en politiek. Hij heeft - soms letterlijk - de oppositie doen verdwijnen.

Karimov zelf verdedigt zijn harde beleid met de 'islamitische dreiging' in het 24 miljoen inwoners tellende land. De meer extreme vormen van islam zijn in de regio in opmars, zegt ook OVSE-minderhedencommissaris Max van der Stoel. Dus niet alleen in Oezbekistan zelf, maar ook in buurlanden Turkmenistan, Tadzjikistan, Kirgizië, Kazachstan en uiteraard het Afghanistan van de Taliban.

,,De herverkiezing van Karimov betekent dat de spanning met de buurlanden zal voortduren'', vreest Bruce Pannier. Hij is specialist Centraal-Azië bij Radio Free Europe in Praag. ,,Karimov heeft een diepe angst voor islamitische extremisten, en verwijt Tadzjikistan en Kirgizië die te weinig aan te pakken.''

Dat gold bijvoorbeeld afgelopen najaar, toen honderden militanten van Oezbeekse afkomst in Kirgizië enkele dorpen veroverden en onder anderen vier Japanse ingenieurs gijzelden. Ze eisten vrijlating van enkele geestverwanten, die met duizenden andere islamieten in de cel waren beland na een vermeende aanslag op Karimov in februari vorig jaar. Toen het leger van Kirgizië naliet de militanten te verjagen, besloot Karimov Oezbeekse straaljagers te sturen.

Karimovs harde optreden leidt geregeld tot scherpe veroordelingen door westerse landen en mensenrechtenorganisaties. Human Rights Watch, bijvoorbeeld, concludeerde dat na het toch al 'desastreuze' jaar 1998, de situatie vorig jaar 'snel en dramatisch' was verslechterd. Karimov versterkt er juist het extremisme door, zegt Pannier. ,,Als mensen geen andere keuze meer hebben, grijpen ze naar de wapens.'' Ook Van der Stoel waarschuwde aleerder dat een te scherpe reactie in Centraal-Azië op islamitisch fundamentalisme juist tot meer extremisme leidt.

De enige die Karimovs beleid wel ziet zitten is de Russische premier en waarnemend president Vladimir Poetin. Die heeft zelf in Tsjetsjenië de strijd aangebonden met 'islamitische terroristen', en ziet in Oezbekistan een mogelijk bolwerk tegen het 'religieus fanatisme' dat vanuit Afghanistan de ,,Russische zuidflank binnendringt''.

Tasjkent beschikt over een leger van minstens 80 000 manschappen, aanzienlijk meer dan de buurlanden. En hoewel de voormalige Sovjet-apparatsjik Karimov zich het afgelopen decennium zeer onafhankelijk heeft opgesteld van Moskou, lijkt nu de tijd gekomen om de banden aan te halen. Als enige land in Centraal-Azië kreeg Oezbekistan de afgelopen maanden bezoek van Poetin.

Karimovs politiek biedt geen uitzicht op economische verbetering voor de Oezbeken. Het land prijkt bij de top vijf van meest corrupte landen, het gemiddelde inkomen ligt op zo'n vijftig gulden per maand. Investeerders blijven weg. In een klimaat van angst is het slecht zakendoen.