Zalm-norm, ook bij nacht en ontij

Zal het trendmatig begrotingsbeleid, of naar de bedenker van het setje vuistregels voor de overheidsfinanciën de Zalmnorm, de economische gevolgen van de aanslagen in Washinton en New York overleven?

Afgaande op de reacties van het economenvolk op de Miljoenennota en de gebeurtenissen van 11 september, zou je denken van niet. Vanuit de politieke hoek is de afgelopen weken over de gevolgen voor de overheidsfinanciën weinig tot niets vernomen. En terecht, de prioriteit heeft gelegen bij de (internationale) politieke gevolgen. Wat de economische gevolgen zullen zijn, is voor een groot deel nog veel te onzeker en voor het andere deeltje (nog) volstrekt onbelangrijk. Het is gelukkig gebleven bij de wat prietpraterige opmerking van Jorritsma over het kopen van Hollandse waar (zo helpen we elkaar, nietwaar?).

Nu duidelijker wordt dat althans op de korte en middellange termijn de economie last zal hebben van de gevolgen van de aanslagen, wordt de vraag wel belangrijker. De Miljoenennota en de macro-economische verkenningen van het Centraal planbureau zijn van voor 11 september. Ze verwachten volgend jaar beide een begrotingsoverschot, maar hoe reëel is die verwachting nog, nu niet alleen het IMF een daling van de economische groei voorziet tot hooguit anderhalf procent in het jaar 2002?

Economen als oud-topambtenaar Wijnbergen en De Kam konden in hun beschouwingen in het economenblad Economisch-statistische berichten over de Miljoennnota wel nog de gevolgen van de aanslagen voor de overheidsfinanciën meenemen. Maar hun conclusie dat de Zalmnorm onder druk zal komen te staan (een eufemisme voor de voorspelling dat de Zalmnorm onder de politieke druk zal bezwijken) blijft zelfs met die wetenschap een vreemde.

Natuurlijk het zal even wennen zijn om de Zalmnorm toe te passen in economisch minder florissante tijden. Maar als een trendmatig begrotingsbeleid zich niets aantrekt van hoogconjunctuur en de almaar binnenstromende meevallers op grond van de spelregeltjes niet worden besteed aan nieuwe uitgaven, dan kan het beleid ook alleen trendmatig zijn als tegenvallers niet onmiddellijk worden opgevangen met bezuinigingen op de uitgaven.

Als Zalm zijn eigen spelregels serieus neemt (en wie zou durven beweren dat dat niet het geval is), zal hij niet ingrijpen in de nu ingediende begroting, omdat de groei een procent uitkomt onder waar in de voorstellen rekening mee gehouden is. Maar ook een nieuw regeerakkoord kan met redelijk vertrouwen de afspraken herbevestigen. Een trendmatig beleid kijkt immers naar de onderliggende trend en neemt de schommelingen van jaar tot jaar voor een groot deel voor lief.

Mocht de economie voor langere tijd kwakkelen, dan zit het probleem niet zozeer in de Zalnorm zelf, als wel de (kleine) overtredingen die Zalm (voor de lieve vrede of of welke reden dan ook) de afgelopen tijd zelf sanctioneerde. Veel extra uitgaven zijn onder Paars II betaald uit de lagere rente-uitgaven over de staatsschuld en de daling van de uitgaven voor sociale zekerheid. Uitgaven, die, in dit kader helaas, een structureel karakter hebben. Ware dat niet gebeurd dan zou verlaging van de staatsschuld ook kunnen hebben doorgegaan als er wellicht de komende jaren geen begrotingsoverschot is. Minder rente-uitgaven hadden dan rechtstreeks kunnen worden gebruikt voor de meest logische bestemming, de staatsschuld.