Gemeenten weten niet hoeveel kunst ze in huis hebben

Gemeenten houden vaak slecht bij hoeveel kunst ze hebben. Een register waarin de aankoop van alle schilderijen, beelden en andere kunst wordt bijgehouden is niet verplicht en vooral kleine gemeenten hebben volgens de Vereniging van Nederlandse Gemeenten geen benul wat ze in huis hebben. Kunstvoorwerpen kunnen daardoor worden ontvreemd of beschadigd raken zonder dat er een haan naar kraait.

Dat het registratiebeleid van sommige gemeenten een zooitje is, blijkt ook in het voormalige Fijnaart, nu opgegaan in de gemeente Moerdijk. Daar is een zoektocht begonnen naar schilderijen die de adellijke Bredase familie De Constant Rebecque veertig jaar terug waarschijnlijk in bruikleen gaf aan de gemeente. De rijkrecherche doet een feitenonderzoek want niemand weet hoeveel kunstvoorwerpen zijn verdwenen en waar ze zich bevinden. Het zou gaan om twee schilderijen van de 19de-eeuwse schilder Heemskerck van Beest, drie Engelse etsen en twee schilderijen van onbekende meesters. Maar ook een antiek kabinet zou zijn verdwenen.

Noch de gemeente, noch de familie kan de bruikleenovereenkomst vinden waarin staat om welke voorwerpen het gaat. Baron Jan de Constant Rebecque, wiens vader de overeenkomst sloot, weet niet eens wat hij allemaal in huis heeft hangen. ,,Een van die Heemskercken kan best bij mij thuis hangen. Maar zeker weten doe ik het niet,' zei hij tegen een journalist van de streekkrant De Stem.

Een rondgang maakt duidelijk hoe verschillend gemeenten omgaan met kunstvoorwerpen die met gemeenschapsgeld zijn gekocht. Zo houdt Eindhoven al zeker 30 jaar bij welke kunstvoorwerpen ze heeft, waar die hangen of staan en hoe ze er precies uitzien. Er zijn foto's van de kunstwerken en ze worden geregeld getaxeerd. Ook Rotterdam zegt een goed overzicht te hebben over de circa 30000 kunstwerken die zij in haar bezit heeft. De registratie is recent wel aangescherpt, omdat soms toch kunstvoorwerpen uit het zicht verdwenen door uitleen. Volgens de voorlichter van het Centrum Beeldende kunst van Rotterdam konden ooit twee schilderijen op het nippertje uit een vuilcontainer worden gered. Een nieuwe medewerker had ze daar ingegooid, hij vond ze niet mooi.

Kleinere gemeenten registreren hun kunstbezit niet, onvolledig of sinds kort. Zo begon de gemeente Alkemade drie jaar terug met een registratiebeleid. Voor die tijd wist niemand precies welke voorwerpen de gemeente in haar bezit had. 'Er stonden heel wat schilderijen op de zolder van het gemeentehuis zonder dat iemand er naar omkeek', aldus een medewerker. De gemeente Meerssen registreert haar kunst pas sinds een jaar, terwijl het kunstbezit van Didam helemaal niet op papier staat.

Een van de verdwenen schilderijen uit Fijnaart, 'Zicht op zee' van Heemskerck van Beest is inmiddels weer boven water. Het bleek vorig jaar opeens in het huis van de voormalige loco-burgemeester J. Evers te hangen. Een cadeautje voor burgemeester De Sutter dat hij even in bewaring had, aldus Evers. Maar De Sutter en een wethouder beweren dat ze het schilderij na een raadsvergadering aan de wethouder hebben geschonken. Ze gingen ervan uit dat het weinig waarde had en stonden er niet bij stil dat het geen eigendom van de gemeente was. 'Zicht op zee' blijkt echter tienduizenden guldens waard te zijn en is voorlopig veilig opgeborgen in de kluis van het gemeentehuis.