Scholen zwijgen liever over rottigheid

Directeur Francis Joosten van roc De Leijgraaf in Veghel praat er liever niet meer over. In december 1999 trof het noodlot haar anders zo vredige school. Een leerling, Ali D., vuurde veertien kogels af in de aula, op de gang en in een computerlokaal. Ali had het voorzien op een jongen die de eer van zijn zusje zou hebben geschonden. De vijf slachtoffers overleefden de schietpartij.

,,Sinds die dag worden wij er in de media steeds weer bijgehaald als het over geweld op scholen gaat", zegt Joosten. Niet dat we last hebben van een stigma, maar het was een incident dat overal had kunnen gebeuren.'' Waarmee zij maar wil zeggen dat er op haar school geen reden tot ongerustheid is - toen niet en nu niet.

De schietpartij domineerde dagenlang het nieuws, kamerleden stelden vragen gesteld over de veiligheid op scholen. Maar in Veghel hielden ze het hoofd koel. Nooit eerder was er geweld van betekenis voorgevallen. Pasjes, bewaking of 'Schipholpoortjes' zijn er dan ook niet gekomen op de Leijgraaf. Wel is er, aldus Joosten, 'diepgaand over normen en waarden' gepraat. ,,Medewerkers en leerlingen hebben samen gedragsregels opgesteld. Daar wordt ook aandacht aan besteed in het onderwijsprogramma. Het gaat prima hier.''

'Veghel' gaf op veel andere roc's wel aanleiding tot een aanscherping van het veiligheidsbeleid. Er kwam een 'landelijk platform ter bevordering van veiligheid' dat zorgde voor de aanstelling van speciale veiligheidsfunctionarissen. Er zijn convenanten gesloten met politie en justitie, docenten worden getraind in het omgaan met conflictsituaties, en er zijn lessen over respectvol omgaan met anderen en de omgeving.

Daarnaast zoeken de scholen het al een tijd in de recht-op-en-neer sfeer, constateert Maria van der Vegt van het Centrum voor innovatie van opleidingen. Uit onderzoek dat zij in 1999 deed blijkt dat steeds meer roc's pasjes, geuniformeerde bewakers en cameratoezicht invoeren. Harde cijfers over het aantal incidenten op de roc's zijn er niet. Het Cinop werkt aan een registratiemethode voor incidenten.

Bert Molenkamp, voorzitter van het platform, bestrijdt met Joosten van de Leijgraaf het idee dat roc's bovengemiddeld scoren op het gebied van agressie en geweld. ,,Er zitten in heel het land meer dan 600 000 mensen op de roc's. Het is niet vreemd dat daar wel eens wat gebeurt', relativeert hij. ,,Ik heb 25 jaar bij de politie gewerkt. Geweld komt veel vaker voor op straat en in het openbaar vervoer dan op school. Feit is dat de samenleving als geheel gewelddadiger wordt, en die samenleving houdt niet op bij de schooldeur.''

Maar dat veel scholen over die zo 'gewone' rottigheid liever zwijgen wil Molenkamp wel toegeven. Wie bekend staat als onveilig verliest leerlingen. ,,Op mijn eigen school worden wel eens mensen met messen bedreigd en smokkelen leerlingen drugs naar binnen', zegt hij. ,,Daarom moeten leerlingen ervoor tekenen dat wij hun kluisjes kunnen controleren.''

Niet bang voor een stigma is Coen Free, directeur van het Koning Willem I College in Den Bosch. Free komt er openlijk voor uit dat beveiliging van de school nodig en nuttig is. ,,Als er al sprake is van een stigma, dan hebben wij het stigma van een veilige school'', zegt hij niet zonder trots. ,,Leerlingen voelen zich hier prettig. De beveiliging is vergelijkbaar met de aanwezigheid van blauw op straat bij het uitgaan.''

Het Koning Willem I college besloot in 1994, als eerste roc in Nederland, voor meer dan een half miljoen gulden de gebouwen te beveiligen omdat het de spuigaten uit liep. ,,We kregen steeds meer jongeren van buiten de school binnen die op onze restaurants en kantines af kwamen'', aldus Free. ,,Ze intimideerden medewerkers en er waren vechtpartijen. In 1992 bedreigde een buitenstaander een docent zelfs met iets wat op een pistool leek.''

Eén vestiging van het Bossche roc kreeg bij de ingang een wachthokje met een bewaker. Die controleert de pasjes van leerlingen en medewerkers. Bezoekers die verwacht worden staan op een lijst. Met een telefoontje wordt nog eens gecheckt of zij gewenst zijn. Het drukst bezochte gebouw werd voorzien van tourniquets, waar je alleen met pasje door kan lopen. Free: ,,Die tourniquets waren niet ideaal. De pasjes kon je over de poortjes heen doorgeven, daarom staan er nu bewakers in uniform bij.''

Ook bij Free kwam na de schietpartij in Veghel dagelijks pers over de vloer. In de loop van het afgelopen jaar ontving hij geregeld collega's van roc's die hun licht kwamen opsteken. De beveiliging heeft zijn vruchten afgeworpen, zegt Free. ,,Er is hier nooit meer iets ernstigs gebeurd. Wij doen ook aan preventie, bijvoorbeeld in de vorm van klassengesprekken over normen en waarden. Maar het is naïef om het daar bij te laten. Voor een veilige school zijn extra maatregelen nodig.''

Onderzoekster Van der Vegt denkt dat een school nog meer kan doen. In haar rapport doet ze ondermeer de aanbeveling om aan sociale binding op school te werken. ,,Roc's zijn enorme scholengemeenschappen. Om de anonimiteit tegen te gaan, is het bijvoorbeeld goed per afdeling een kantine in te richten. Dan leren mensen elkaar kennen.''

Zelfs ingrepen in het onderwijs kunnen volgens Van der Vegt bijdragen tot een veiliger klimaat op school. ,,Docenten vertelden me dat leerlingen die boven hun macht moeten presteren gefrustreerd raken. En wie onvoldoende wordt uitgedaagd gaat zich zitten vervelen en klieren. Het onderwijsconcept moet op de verschillen tussen leerlingen zijn afgestemd.''

Kor Raven, docent elektrotechniek op het technisch college in Utrecht, kan dat beamen. Dit jaar startte zijn school met het populaire 'probleem gestuurd onderwijs', dat van leerlingen een actieve en zelfstandige houding vraagt. Zo moeten zij in groepjes van acht opdrachten maken die dicht bij de latere beroepspraktijk staan. Raven merkt dat het verantwoordelijkheidsgevoel van zijn leerlingen is toegenomen.

,,Ze moeten niet langer alleen maar in de klas zitten en af en toe een sommetje maken. Dat heeft ze nieuwsgieriger en initiatiefrijker gemaakt. In tussenuren hebben ze dankzij de opdrachten nu iets te doen. En als er iemand uit het groepje niet is, wordt hij door de anderen gebeld. Ik merk dat het verzuim minder wordt.''

Ook voor Raven zelf zijn de werkdagen aangenamer geworden. Raven: ,,Eerst was ik vooral politieagent. Nu de jongens rustiger zijn, kom ik 's avonds een stuk minder vermoeid thuis.''