Gereformeerde synode is hele 'zaak-Den Heyer' grondig zat

LUNTEREN - Voor de derde keer boog de gereformeerde synode zich gisteren over de 'zaak-Den Heyer', de man die met zijn boek over de Verzoening hevige onrust bracht over het gereformeerde geloofsgoed. De scherpte was eraf, het had al te lang geduurd. Het verontruste verzet was getemperd: Den Heyer wil geen dominee meer worden, en houdt het hoogleraarschap snel voor gezien.

Van de ochtendbesprekingen van de 'zusters en broeders' in Lunteren werd niemand warm of koud, hooguit geërgerd door het vergadergeklungel. De synode was het duidelijk zat, want die affaire sleept al vier jaar. Aanvankelijk oordeelde de synode dat Den Heyer wat luchthartig met 'schrift en traditie' was omgesprongen, maar hoopte dat het 'gesprek over verzoening' gestimuleerd zou worden. Dat gesprek ontaardde in onverzoenlijk geharrewar met veel jargon.

Vorig jaar stelde de synode dat Den Heyer buiten de grenzen van de traditie -het belijden- was beland, maar als uitlegger van de Bijbel er binnen was gebleven. Deze oplossing kon traditionele gereformeerden voor wie Bijbel en belijdenis hetzelfde zeggen, niet bekoren. Zij protesteerden tegen deze synodale gedoogcultuur: ,,Wij schamen ons voor u en uw besluit'', klaagde de kerkenraad van 's Gravendeel. En sloot zijn kansel voor Den Heyer-achtige nieuwlichters.

De commissie die nu de zaak had voorbereid, was zo verdeeld als de kerk zelf. De meeste leden zagen niets in herziening, een minderheid wilde alsnog veroordeling van Den Heyer. ,,Je moet die bezwaarde verzoeken bespreken, dat hoort volgens de kerkorde, maar het had allang afgelopen moeten zijn'', verzuchtte een afgevaardigde.''

De opstellers van de rapporten stelden de grote pluraliteit (uiteenlopende geloofswijzen) vast. De Friese diaken

D. van der Boon -van het minderheidsrapport-, gruwde verontrust van een synode die leervrijheid mogelijk maakte. Zijn wederstrever ds. W. Nawijn verweet het CGB reactionaire neigingen, een hang naar de vervlogen eenheid uit de jaren vijftig.

De middagboterham was niet nodig om de spanning te breken, want over het verdere verloop bestond weinig onduidelijkheid. 'Broeder preses' J.W. Doff reageerde met een grijns op het al wandelend gepresenteerde scenario: alle clubjes in eigen hok, en mekaar niet te veel lastigvallen -net als hervormden al jaren doen. ,,Precies'', beaamt hij, gaat achter de vergadertafel zitten en heropent de vergadering.

Een hele serie sprekers maakt duidelijk dat de verontruste poging om de zaak-Den Heyer te heropenen, juridisch geen kans maakt. Ontdaan van veel emotie blijkt uit soms scherpe bewoordingen dat de stellingen zijn betrokken. Ds. D. van Alphen-Ubbens uit Ruurlo beschuldigt het CGB van 'klimaatbederf'. Even daarvoor had een Zeeuwse ouderling de al te liberale synode 'gebrek aan betrokkenheid bij de gelovigen op Tholen' aangewreven.

,,Wij zullen straks het woord voeren'', meldde een van de drie keurige jongemannen die het Jongeren synodeberaad vormen, richting pers. De jonge, frisse wind die het JSB ooit door het muffe synodecultuurtje wilde jagen, is geluwd. ,,We gaan recht doen aan alle gevoelens'', verzekerde hij. Een uur later stelde hij definitief zijn kandidatuur voor de synode door een al te juridische afhandeling van bezwaren 'muggenzifterij' te noemen en de synode op te roepen 'de onderlinge bemoediging niet meer na te laten en een belijdende kerk te zijn'.

De Amsterdamse hoogleraar E. Talstra probeerde een milde tussenoplossing: enerzijds de zaak-Den Heyer verder laten rusten, anderzijds niet over alles de deken van pluraliteit leggen maar een hernieuwde bezinning op de verhouding bijbeluitleg en dogmatiek.