Een week lang een eigen kinderwereld

Dit jaar gaan ruim twintigduizend kinderen mee met een vakantiekamp. Dat kan een zeilkamp zijn, of een ponykamp, een zwerftocht door Sri Lanka, of een dagkamp. Daar spelen ze overdag in bos of duinen, maar slapen ze thuis.

Het is een gestaag groeiende markt. De zomerkampen hebben hun wortels in het verzuilde jeugd- en clubwerk, met een stichtelijk doel. Tegenwoordig zijn het professionele organisaties, al dan niet met ideële inslag. Het gaat niet meer louter om gezondheid en educatie. De schoolvakanties duren lang, voor ouders met allebei een baan en een beperkt aantal vakantiedagen vaak te lang. Een zomerkamp is dan een uitkomst, maar het belang van de kinderen moet wel voorop staan, vinden de organisaties. Ze kunnen op zo'n kamp iets leren, nieuwe vrienden maken, een tijdje op eigen benen staan. Ze zullen er in ieder geval pret hebben en onder elkaar zijn: een eigen kinder- (of jongeren-)wereld, met aan de kant een aantal volwassenen.

In de omliggende landen is het heel vanzelfsprekend dat kinderen in de zomer naar een jeugdkamp gaan, soms wekenlang. In Nederland heerst de calvinistische gezinsmoraal nog sterk: je zorgt zelf voor je kinderen, en gaat alleen in gezinsverband op vakantie. Maar sinds een paar jaar verschuift het negatieve imago langzaam, merkt Angelique van Haeren van Vinea, de grootste kindervakantieorganisatie. Vinea heeft dit jaar ruim tienduizend kinderen ingeschreven, een record dat inmiddels is gevierd. ,,Maar de groei gaat stapvoets. We merken nog steeds het vooroordeel dat je een slechte ouder bent als je de kinderen op een vakantiekamp doet. Ik vind dat wel eens jammer, het is hoe grote mensen ernaar kijken. We moeten het hebben van mondreclame, adverteren heeft geen zin. Ouders willen heel precies weten hoe het er toegaat, stellen vragen over het eten en over heimwee.'

De jeugdvakantieorganisaties doen er alles aan om de ouders en de kinderen nauwgezet te informeren. Er zijn informatiedagen, kleurige brochures en uitvoerige websites. Vooral voor de oudere kinderen tussen de 12 en 16 jaar, de grootste groep, is het aanbod ruim.

De leiding van de meeste kampen bestaat uit vrijwilligers, die tegen een kleine vergoeding of slechts reiskosten een of twee weken meegaan. Het zijn studenten van sociale of sportopleidingen die de ervaring goed kunnen gebruiken, of mensen die uit ideële overwegingen een deel van hun eigen vakantie met kinderen willen werken. Het wordt moeilijker om genoeg leiding bij elkaar te krijgen, vooral omdat de eisen hoger worden. Gemiddeld gaat er per vier kinderen een volwassene mee. Er is altijd minstens een persoon met een EHBO-opleiding en waar mogelijk een professionele kok.

De kinderen zijn veeleisender geworden over het eten, en over het aanbod van activiteiten. Vroeger was een zeilboot per groep voldoende, nu moet er ook een surfplank en een tennisbaan bij. Om een week zomerkamp betaalbaar te houden (een eenvoudig kamp kost al gauw 300 gulden per week, een zeilkamp het dubbele), is van salaris voor de leiding geen sprake. Wel zorgen de organisaties dat de leiders het naar de zin hebben. Goede begeleiding, goed materiaal en lekker eten behoren tot de randvoorwaarden.

De jeugdvakanties zijn ontzuild, maar zijn er wel in alle kleuren en maten. Vinea regelt vooral vakanties waar je iets kunt leren, zoals paardrijden, snowboarden of zeilen. De YMCA en de SMS (Stichting Mens en Samenleving), allebei afkomstig uit de protestantse hoek, hebben nog steeds een ideëel tintje. Zij organiseren ook vakanties voor kinderen van vluchtelingen of voor kansarme kinderen. ,,De zomerkampen voor kinderen van asielzoekers is een verhaal apart. Die organiseren we samen met VluchtelingenWerk', vertelt Hennie Hiemstra van de YMCA. ,,We gaan naar de centra toe en moeten aan de ouders en aan de kinderen zelfs uitleggen wat vakantie eigenlijk is. Als je zelf net uit een vluchtelingenkamp komt, sta je niet te springen als je hoort dat het hier om kamperen voor de lol gaat. We hebben een video en een fotoboek gemaakt om een en ander toe te lichten.'

Menno Hinkema van SMS (Stichting Mens en Samenleving) zou het prettig vinden als de vluchtelingenkinderen gewoon gemengd met Nederlandse kinderen op vakantie zouden gaan. ,,Dat is moeilijk te realiseren. We hebben het wel geprobeerd, maar daar hadden de Nederlandse ouders vaak bezwaar tegen. Ze vonden het een mooi idee, maar niet als het de vakantie van hun kinderen betreft. Toch blijven we ernaar streven.'

Met de algemene kampen van zowel YMCA als SMS gaan altijd een paar kinderen mee die speciale aandacht behoeven. Ze komen uit een gezin met problemen, of wonen in een jeugdinstelling. Per kamp gaat het om twee of drie kinderen. Vaak gaat het heel goed, ook omdat de leiding duidelijk is geïnstrueerd. Een enkele keer loopt het mis, en is de sfeer in het kamp zo gespannen dat het kind naar huis wordt gestuurd. ,,Dat doen we alleen als het ook voor het kind zelf het beste is, als het helemaal niet aansluit bij de groep', zegt Hinkema.

De organisaties vragen ouders, kinderen en leiding vaak na afloop naar hun ervaringen. Het is belangrijk om te weten hoe de leiding functioneert, al is er ter plekke ook al veel sociale controle en supervisie. Het voor veel ouders angstwekkende idee dat er een vreemde volwassene in de tent van hun kind slaapt, wordt daarmee zoveel mogelijk ontzenuwd.

En hoe zit het nou met heimwee? Het idee dat je kind zit weg te kwijnen op een pony bestaat vooral in het hoofd van ouders. Oké, een enkele keer is er geen houden aan. Dan worden de ouders natuurlijk gebeld om het kind op te halen. En voor degenen die toch vrezen voor een halverwege afgebroken vakantie bestaat er sinds kort een heimweeverzekering. Als de vakantie mislukt, krijg je nog wel je geld terug.