Poetin ontdoet zich van 'beuk-erin-generaals'

,,Rusland laat zijn generaals niet vallen.'' Vlak voor het begin van de nachtmis ter ere van het orthodoxe kerstfeest, voelde waarnemend president Vladimir Poetin van Rusland zich genoodzaakt een loopje met de waarheid te nemen. Op het bordes van de Christus-de-Verlosserkerk kon hij onmogelijk uitweiden over de vraag waarom de twee belangrijkste generaals, Sjamanov en Trosjev, nu ineens uit hun functie waren ontheven. Zij waren tot dan toe immers de generaals die de 'glansrijke Russische opmars' in Tsjetsjenië leidden. ,,Het is slechts een technische kwestie'', legde Poetin uit.

Het enige wat zijn uitspraak bewees, is dat ook in Rusland generaals niet meer tot soldaat worden gedegradeerd wegens wanprestaties. Zowel Vladimir Sjamanov als Gennadi Trosjev zijn weggepromoveerd naar eervolle staffuncties. ,,Opdat ook andere generaals praktijkervaring kunnen opdoen'', verzekerde Trosjev.

Dat Poetin en de Russische legertop geen probleem hebben met leugens is niet nieuw. Tegenslagen op het slagveld worden grofweg ontkend. Slachtofferaantallen raken kant noch wal.

Poetin kon vrijdag moeilijk zijn vertrouwen in de generaals opzeggen. Kritiek op de legertop zou hij als een boemerang terugkrijgen. De waarnemend president wordt in de publieke opinie zozeer met de oorlog in Tjsetsjenië geïdentificeerd, dat hij zich een meningsverschil met de generaals niet kan permitteren. De opvolgers van Sjamanov en Trosjev hebben volgens Poetin nog precies dezelfde opdracht: Grozni innemen en alle terroristen vernietigen.

Zeker is dat het ontslag niet een kwestie van simpele 'rotatie' is, zoals Trosjev beweerde. Daarmee zou Poetin zich namelijk niet bezighouden. En vast staat dat Poetin zelf heeft besloten de twee commandanten te vervangen.

Bijtend was het commentaar van Anatoli Koelikov, een generaal die werd ontslagen halverwege de vorige Tsjetsjeense oorlog. ,,Het enige dat ik wil zeggen is dat het me onverstandig lijkt om frontcommandanten te ontslaan in de eindfase van een operatie. Als dit tenminste de eindfase is.'' De oude ijzervreter Koelikov verwacht dat de directe gewapende confrontatie nog een maand of zes à acht zal duren. Dat wil zeggen, daarna zal er minder intensief worden geschoten dan nu. ,,Rusland zal nog meer dan eens van president wisselen alvorens de situatie echt zal stabiliseren en er vrede zal zijn.''

Ook Poetin weet dat Tsjetsjenië een geschiedenis zonder eind is, en dat zware wapens maar tot een bepaald moment effectief zijn. De artillerie en de luchtmacht hebben hun taak erop zitten. Grozni en vele andere plaatsen zijn praktisch van de aardbodem verdwenen. Om verder resultaat te boeken is meer vernuft nodig. Dat is met Sjamanov en Trosjev onmogelijk. Zij zijn van het type 'de-beuk-erin', dat in deze fase van de strijd niet langer effectief blijkt. Afgelopen weken is hun offensief zo goed als vastgelopen.

Poetin heeft in zijn benadering van de Tsjetsjenen een ontwikkeling doorgemaakt. Aanvankelijk was hij niet bereid tot onderhandelen, ook niet met de als redelijk te boek staande Tsjetsjeense president Aslan Maschadov. Begin december veranderde hij van koers. Poetin maakte bekend dat er zelfs al uitvoerig contact was geweest met Maschadov.

Door alleen al te praten met vertegenwoordigers van het Tsjetsjeense regime, begaf de toenmalige premier zich op een ramkoers met Sjalamov en Trosjev, die onderhandelingen als een bedreiging zien. Want overleg kan tot een staakt-het-vuren leiden. Wapenstilstanden kosten Russische levens, volgens de generaals, omdat de Tsjetsjenen dan op adem kunnen komen.

Sjalamov heeft ruim een maand geleden als eens met aftreden gedreigd, omdat er met de politieke leiding meningsverschillen waren over onderhandelen. De onenigheid tussen de regering en de legertop werd door ex-president Boris Jeltsin gesust. Het conflict werd met de mantel der liefde bedekt, in de vorm van medailles voor alle generaals.

Nu Jeltsin is vertrokken, met wie in ieder geval Sjamanov een directe telefoonverbinding had, lijkt Poetin enkele lastposten uit de weg te hebben geruimd. Of het vertrek van de houwdegens een andere tactiek tot gevolg zal hebben en de Tjsetsjeense bevolking soelaas zal bieden, moet nog blijken. Het kerstbestand van het afgelopen weekeinde was in elk geval een hoopvol teken.

,,Ik heb me altijd verzet tegen zekerheden – oude, nieuwe – die met veel aplomb worden gepresenteerd. Ik neem dan acuut het tegenovergestelde standpunt in. Ik kan heel goed tegen de stroom, of de mode, of de tijdgeest inlullen. Alle grote misdaden tegen de mensheid komen voort uit een te groot geloof in het een of ander. Zo'n geloof – dat weten we inmiddels allemaal – vloeit voort uit een diepe innerlijke onzekerheid. Laat die nou gewoon toe, denk ik dan. Spreek die uit, in plaats van je dogma's. Dan zijn we van het wapengekletter af.''