Beschouw Oostenrijk nog niet als normaal

Kritische teksten over Jörg Haider halen de uitzending niet. Demonstraties tegen zijn Freiheitliche Partei üsterreich zijn straks wellicht verboden. Journalisten worden uit hun functie ontheven. Het is dus veel te vroeg om Oostenrijk als democratie te beschouwen.

De instelling van een comité van wijze mannen is een poging om tot normalisering van de betrekkingen met Oostenrijk te komen. Maar wat voor soort normaliteit zoekt de Europese Unie?

In Oostenrijk is alles bijna weer normaal. In het Weense Burgtheater speelt 'Weh dem, der Lügt' van Franz Grillparzer en toeristen laten zich, in een poging de lucht van het verleden op te snuiven, er in koetsjes langsrijden. Op de Rathausplatz is de ene dag een voetbaltoernooi, terwijl op de andere dag Wien 2000 van start gaat, een festival met muziek- en operafilms.

Ook op de Heldenplatz is alles bijna weer normaal. De gevels van Hofburg en Neue Burg ogen onaangedaan. De rozenperken liggen er onberispelijk bij. Alleen een met rood-wit politielint afgezet perk detoneert. Pluizige jongeren houden hier een vierentwintig-uurs wake tegen de regering van FP & Ouml; en üVP. Met slechts zeventig deelnemers is hun pretentie om door te gaan tot de regering valt, heroïsch. Verwelkte helden van de Heldenplatz.

De groep organiseert de wekelijkse donderdagse demonstratie tegen de zwart-blauwen. Prominenten als Elfride Jelinek lezen er teksten tegen de huidige coalitie, maar de politiebonden klagen over overwerk. Daar heeft de minister van justitie begrip voor, en een demonstratieverbod dreigt.

Sinds kort weten we dat bepaalde uitspraken bestraft kunnen worden. Bijvoorbeeld de zin: ,,Over het geheel genomen is Jörg Haider verantwoordelijk voor het salonfühig maken van bepaalde nationaal-socialistische uitgangspunten en meningen.'' De politicoloog Anton Pelinka is veroordeeld voor het uitspreken van dit soort analyses in een Italiaans tv-programma. De advocaat die hem aanklaagde is nu minister van justitie. De directeur van het Europese Bureau ter Observatie van Racisme en Vreemdelingenhaat, Beate Winckler, noemde de veroordeling een bedreiging van de vrijheid van meningsuiting, omdat Pelinka 'slechts de waarheid over Haider heeft gezegd'. Dat is volgens de Oostenrijkse Kronen-Zeitung weer een voorbeeld van een 'rabiaat-anti-Oostenrijkse houding', 'valse zwartmakerij', die alles overtreft wat sinds de hetze tegen Waldheim over dit land gezegd is.

Het radioprogramma Journaal-panorama van de omroep üRF is onlangs onder observatie geplaatst. Het programma won in mei nog een prijs van de Internationale federatie van journalisten. Programmamaakster Cornelia Krebs reconstrueerde een inval van de Weense politie bij een pension voor Afrikanen. Aanleiding voor de ruwe inval was de klacht van een Oostenrijkse overbuurvrouw die vond dat het 'straatbeeld escaleerde' vanwege de aanwezigheid van de Afrikanen. De documentaire leidde tot maatregelen tegen de betrokken agenten, maar nu wordt de makers verweten niet objectief genoeg te zijn. De zenderbaas moet de uitzendingen van het laatste halfjaar op objectiviteit controleren.

Er zijn meer voorbeelden van ingrijpen bij de omroep. In een opsomming van 101 'goede gronden' om de coalitie niet te vertrouwen, noemt de oppositie een redacteur van de omroep üRF. Zij had in haar programma het tijdstip van de donderdagdemonstratie vermeld, en werd vervolgens 'vrijgesteld' van haar omroepdiensten. En taalwetenschapper Ruth Wodak kreeg te horen dat ze de naam Haider niet mocht noemen in een wetenschappelijke analyse van racistisch taalgebruik. Anders werd deze uitspraak 'eruit gesneden' of zou de uitzending niet doorgaan.

In Karinthië benoemde Haider Andreas Molzer tot cultuuradviseur. De columnist, bekend om zijn rechtsextreme gedachtegoed, nam in de Kronen-Zeitung regelmatig moderne kunst op de korrel als zijnde 'smeerlapperij'. Deze man gaat zich met cultuurbevordering bezighouden.

En dan heb je nog de gewone straattaferelen. Een oude zwarte vrouw met een Oostenrijks paspoort vertelt hoe ze altijd aangehouden wordt bij de grens. ,,Er zijn vele bureaucratische Haiders'', zegt ze. In de tram krijgt ze te horen: ,,Nu Haider aan de macht is, zullen jullie moeten verdwijnen.'' Ze vertelt het feitelijk, bijna alsof het normaal is. Misschien is in Oostenrijk ook alles bijna normaal, maar niet het soort normaliteit dat moet leiden tot het normaliseren van de betrekkingen.