Spiegelbeeld

Tot voor kort werkte mijn zoon in een winkel die 'savonds en op zondag geopend was.

Er werd van alles verkocht waaraan na sluitingstijd van de nabije supermarkt plotseling behoefte kon ontstaan: van levensmiddelen tot en met gloeilampen. De winkel, die bezocht werd door buurtbewoners van allerlei slag, deed goede zaken. Totdat er een nieuwe eigenaar kwam, een uit de Friese klei getrokken reus, die luisterde naar de naam Wulfert. Deze Wulfert maakte een ongewassen indruk. Zijn haar was vet, zijn nagels waren vuil en hij had altijd wel een paar opengekrabde puisten in het gezicht. Zijn opvattingen bleken even onzindelijk als zijn verschijning. Hij verkondigde luidkeels dat Marokkanen onkruid zijn dat zou moeten worden verdelgd. Avond aan avond stak hij achter de toonbank giftige tirades af tegen vreemdelingen. Het waren, zo zei hij, criminelen en profiteurs. ,,Ze pikken ons werk en onze huizen. Onder de grond stoppen moeten ze ze. Het is hoog tijd dat er een partij komt die grote schoonmaak houdt.' Op een zondagmiddag besloot hij een van zijn tirades met de uitroep: ,,Auschwitz is nog te goed voor ze!' Een Chinese familie die juist inkopen deed, verliet schichtig het pand. Een Pakistaanse huismoeder zette haar gevulde boodschappenmandje op de vloer en sloeg op de vlucht. Een Surinaamse bejaarde verbleekte. Steeds meer klanten bleven weg, onder hen ook menige blanke die de vulgaire praatjes van Wulfert niet lustte. Zo zei hij eens tegen de vrouw van de tandarts die het NRC Handelsblad kwam halen: ,,Hitler was een prima kerel. Maar hij wilde te veel.' Zij keek hem verbijsterd aan en kwam nooit weerom.

Intussen bleef mijn zoon daar werken. Een ander zou kotsmisselijk zijn geworden, maar hij was mateloos geboeid. ,,Biologen moeten soms wekenlang in hinderlaag liggen om de een of andere diersoort te bestuderen', zei hij. ,,Ik kan de gedragingen van Wulfert ongestoord gadeslaan. Dat is een buitenkans.' Wulfert was het voorwerp van onze spot. Iedere avond wanneer mijn zoon naar de winkel vertrok, riep hij bij de deur lachend: ,,Mama, Hitler was een prima kerel!' Waarop ik vrolijk terugriep: ,,Maar hij wilde te veel!' Na deze rituele grap trok hij de deur achter zich dicht.

Tenslotte nam hij toch ontslag. Want ook het observeren van dieren gaat vervelen. En zo zeldzaam is de soort van Wulfert nu ook weer niet. Ik zou ze de kost niet willen geven, de kleine middenstanders die door vreemdelingenhaat worden verteerd. Ze wanen zich in hun bestaan bedreigd, vooral nu almaar meer migranten een winkel openen.

Er bestaat een oud chassidisch verhaal over de territoriumdrift van Wulfert en de zijnen. Een schoenmaker klaagt bij de rabbi van Premislan zijn nood. ,,In het huis naast het mijne heeft een andere schoenmaker zijn winkel geopend. Die stoot me het brood uit de mond.' De rebbe vraagt: ,,Heb je ooit gemerkt dat een paard, wanneer het naar een drenkplaats wordt gebracht, met zijn hoeven in het water stampt?' Jazeker, dat heeft de schoenmaker weleens gezien. ,,De reden is deze', zegt de rebbe. ,,Wanneer het paard voorover buigt, ziet het zijn weerspiegeling in het water. Het denkt dat een ander paard ook bezig is te drinken. Uit angst dat er niet genoeg water overblijft voor hem, tracht hij het vreemde paard weg te jagen. In werkelijkheid is hij bang voor zijn eigen spiegelbeeld. Ten onrechte, want er is water genoeg, zelfs voor vele paarden.'

Zoals dat paard, zo heeft Wulfert zijn territorium verdedigd tegen zijn eigen spiegelbeeld. Daarmee bewerkstelligde hij zijn bankroet. Bij gebrek aan klandizie moest hij de winkel sluiten. Inmiddels is het pand feestelijk heropend. Er huist nu een Turkse bakkerij. Een kwestie van hemelse gerechtigheid? Als dat zo is, heeft God gevoel voor humor.