Waarlijk gevecht om wodkazetel Smirnov

Boris Smirnov, de achterkleinzoon van Pjotr Smirnov die vanaf 1860 wodka leverde aan het hof van de Russische tsaar, is nu ruim een week vrijwillige gijzelaar in zijn eigen handelshuis.

Buiten op straat zet een werkman de laatste nieuwe ruit in het oude prerevolutionaire gebouw, voor de eerste sneeuw naar binnen dwarrelt. ,,Niemand mag hier naar binnen'', zegt een breedgeschouderde bewaker die komt aanslenteren. Hij voegt zich weer bij zijn kleumende kameraden in de auto voor de hoofdingang.

Gemaskerde agenten sloegen vorige week de ramen van handelshuis Smirnov in en stormden naar binnen, in een poging de tweede directeur van het bedrijf, een zekere Joezefov, met geweld toegang tot zijn werkplek te verschaffen. Medestanders van Smirnov barricadeerden de deuren met wodka-kratjes. De eigenaar zelf vluchtte met zijn chauffeur naar de derde verdieping. Smirnovs vrouw liep een hersenschudding op bij de bestorming.

Het conflict ontstond in de zomer, toen Andrej Smirnov (neef van Boris en mede-eigenaar van het handelshuis) zijn 50-procentsaandeel overhandigde aan enkele op Cyprus gevestigde onderdelen van de Alfa Groep, een machtig consortium met financiële en oliebelangen. De Smirnov-erfgenamen, die het handelshuis in 1993 oprichtten, lagen al langer overhoop.

Volgens Boris is Andrej de geadopteerde zoon van een Smirnov, die in 1908 onterfd werd. Hij beschouwt de aandelenoverdracht van zijn neef als onwettig en bepleitte met succes bij de rechtbank inbeslagname van diens aandelen.

Maar voor het zover was, benoemden de nieuwe aandeelhouders eind oktober Joezefov als directeur. Een Moskouse rechtbank bekrachtigde deze beslissing, waarop Justitie besloot tot de gewapende inval.

,,Ik heb nog geen papieren gezien van die aandelenoverdracht'', zegt een grimmige Smirnov via zijn mobiele telefoon. ,,Mijn advocaat wordt niet toegelaten, die bandieten voor de deur laten alleen mijn eten door. Maar ik blijf zitten, want anders kom ik hier nooit meer in.''

De ruzie rond handelshuis Smirnov staat niet op zichzelf. In augustus ontaarde een soortgelijk bestuursconflict rond de wodkadestilleerderij Kristall in een gewelddadige bezetting. De oude en de nieuwe directeur belegerden allebei met hun eigen bewakingstroepen twee maanden lang een deel van het bedrijf.

In september gebruikte de oude directeur van een chemische fabriek in de Oeral een hijskraan om via de derde verdieping het gebouw binnen te dringen, waarop letterlijk een gevecht om de directeursstoel uitbrak.

Ook in de Katsjkanar-mijn in de Oeral en in een farmaceutische fabriek in Moskou benoemden rivaliserende groepen aandeelhouders elk hun eigen directeur.

Volgens Andrej Korolev, financieel expert van het Carnegie Centrum in Moskou, is de oorzaak van de conflicten telkens een en dezelfde: de onvolwassen staat van de markteconomie in Rusland. Bedrijven die een aandeel willen in een ander bedrijf, kopen dat niet gewoon op de vrije markt. Ze gebruiken omwegen en schimmige routes.

Een bekende is de Cyprus-route die voor de aandelen van Smirnov is gebruikt, want daar zijn de belastingen buitengewoon laag. Ook is vaak niet duidelijk welk bedrijf hoeveel aandelen bezit.

Aandeelhoudersrechten en plichten zijn nog onvoldoende vastgelegd in de Russische wetgeving, meent Korolev. ,,De rechterlijke macht mist de autoriteit om beslissingen over geschillen door te voeren. En de deuren intrappen, zoals bij Smirnov gebeurde, is natuurlijk ook geen oplossing voor dat probleem.''

Of de aandelen van Andrej Smirnov via de Cypriotische bedrijven inmiddels zijn doorverkocht, is niet bekend. De woordvoerder van Joezefov is tevens perssecretaris van Alfa Eko, onderdeel van het Alfa-consortium. Hij wil niet zeggen wie precies de aandeelhouders zijn, wel dat er onderhandelingen met Boris Smirnov plaatsvinden.

Alfa Eko erkende eerder in de pers de rechten van Boris Smirnov, die de helft van de aandelen bezit. Maar, aldus het bedrijf, hij zou blij moeten zijn met een machtige investeerder als de Alfa Groep.

Alfa Eko wil de productie van Smirnov verhogen tot drie miljoen flessen per maand. Het handelshuis verkoopt nu 500000 flessen per maand, slechts een kwart van de productie voor de crisis in 1998.

De Smirnov-wodka, die alleen in Rusland wordt verkocht, is overigens niet dezelfde als de Smirnoff-wodka van het internationale concern Heublein. Met hen vecht Boris Smirnov al tien jaar om de productierechten van het merk.

Waarschijnlijk is dit het enige punt waarover de beide directeuren het eens zijn. Smirnovs rivaal Joezefov liet de Russische pers weten: De echte Russische wodka wordt alleen in Rusland gemaakt. Russen drinken driekwart van de wereldwijde wodkaproductie, gemiddeld bijna tweeënhalf borrelglaasje per Rus per dag.