Vlielands eerherstel voor de Columbus van Australië

In Australië wordt hij gezien als een van 's werelds grootste ontdekkingsreizigers, uit de categorie van Columbus en Abel Tasman. Op zijn geboorte-eiland Vlieland heeft het ruim drie eeuwen geduurd voordat Willem de Vlamingh op een voetstuk is gezet. Vandaag wordt op het waddeneiland tussen de Veerdam en de Coupure een standbeeld onthuld en komt elke toerist die de boot afstapt, voortaan eerst oog in oog te staan met de man die in 1696-1697 grote delen van West-Australië heeft verkend.

Hij is er geboren en gedoopt, zoals de boeken van de hervormde kerk op Oost-Vlieland aangeven. Hij is er ook getrouwd, met de Amsterdamse Willempie Cornelis. En hij heeft er, ook na zijn verhuizing naar de hoofdstad, huisjes gehad. In dienst van de VOC bevoer hij de wereldzeeën, tot slot als commandeur. Op gevorderde leeftijd stuurde de Amsterdamse koopman en burgemeester Nicolaas Witsen 'den verstandigen zeeman schipper' op reis met de schepen Nijptang, Geelvinck en Wezeltje om de vermiste Oost-Indië-vaarders Ridderschap en De Vergulden Draeck op te sporen. Van deze VOC-vaartuigen was na het passeren van Kaap de Goede Hoop niets meer gehoord en een ongeluk (schipbreuk bijvoorbeeld) werd gevreesd. Als De Vlamingh toch die kant opging, kon hij mooi uitzoeken of de westkust van Zuidland (zoals Australië toen nog heette) net zo lucratief was als Java, Ambon en andere delen van Indië.

De zoektocht op de oceaaneilandjes St. Paul en Amsterdam leverde geen spoor van de vermiste schepen op. De Vlamingh liet er gerst en erwten uitzaaien voor het geval er toch ooit schipbreukelingen zouden aanspoelen. Op de westkust van Australië was de expeditie al even vruchteloos, al heeft De Vlamingh een groot kustgebied op de kaart gezet. Zo werd een eiland onderzocht, waar de Hollanders voor het eerst van hun leven dwergkangoeroes of quokkas zagen, die ze voor grote ratten of rotten hielden (vandaar de naam Rottnest Island). Ze vingen een stel zwarte zwanen op een rivier die nog de naam Swan River draagt. En ontdekten op Hartog-eiland een tinnen bord dat Nederlander Dirck Hartog bij de ontdekking in 1616 had laten aanbrengen.

De schotel ging mee naar Batavia, de VOC-vestiging in de Oost, naast een doos schelpen en een stuk hout van de eucalyptusboom. Met zeven aquarellen van kustgezichten en het kaartmateriaal was dat de schamele oogst van De Vlaminghs reis. Nog voordat de Vlielander in 1698 heelhuids in Holland terugkeerde, was voor Witsen al duidelijk dat de expeditie mislukt was.

Conservator Bert Huiskes van het museum Tromp's Huys, een van de initiatiefnemers van het monument, ziet daarin de reden dat Willem de Vlamingh in de vergetelheid is geraakt. ,,De gouverneur-generaal in Batavia was niet onder de indruk van zijn reis. En Witsen was zelfs openlijk teleurgesteld. De VOC liet hem gewoon als een baksteen vallen. Uiteindelijk is hij roemloos gestorven.'' Sterfdatum en sterfplaats van De Vlamingh zijn onbekend, net als zijn graf. Vlieland heeft een straatnaam en aandacht in het museum. In Australië onthulde prins Willem-Alexander in 1997 een beeld van hem en is De Vlamingh een belangrijk historische figuur. Dat wordt hij aan de andere kant van de wereld dankzij het beeld van Christine Chiffrun op Vlieland nu misschien ook, een beetje.