Zware kritiek op beursgang luchthaven

DEN HAAG - De dodelijkste slag voor de privatiseringsplannen van Schiphol kwam gisteren uit onverdachte hoek. Voorzitter Peter Paul de Vries van de Vereniging van effectenbezitters (VEB) zei het tijdens een hoorzitting in de Kamer over het privatiseringsvoornemen niet met zoveel woorden, maar duidelijk was zijn boodschap wel. Met alle mitsen en maren die er aan de beursgang van de luchthaven kleven, zal een belegger zich wel drie keer bedenken voor hij zijn spaarcentjes in een aandeel Schiphol stopt.

De Vries somde in een staccatobetoog de nadelen van het aandeel Schiphol op. De overheid mag dan wel formeel afstand doen van het bezit van de luchthaven, de belangen bij het bedrijf blijven dermate groot dat het uitgesloten is dat een aandeelhouder veel te zeggen krijgt. De Vries gaat ervan uit dat de overheid preferente aandelen houdt en dus het stemrecht bezit, ook al wordt een groot deel van het kapitaal via de beurs bijeen gegaard.

Hij had ook een principiëler argument. Schiphol blijft, ook na de beursgang, in Nederland een monopolist. Een monopolist, die een infrastructuur in handen heeft die van cruciaal belang is voor de hele Nederlandse economie. Waarom zou je als overheid daar afstand van doen, zo was zijn boodschap.

De kansen dat Schiphol naar de beurs gaat zijn in het huidig tijdsgewricht bijzonder klein. De malaise in de luchtvaart door de aanslagen in de Verenigde Staten en de deels ook daaraan te wijten slechte stemming op de beurzen zou van de overheid een dief van eigen portemonnee maken. Maar ook voor de langere termijn lijken de kansen op een beursgang gekeerd. De meer principiële bezwaren worden steeds duidelijker, terwijl de praktische voordelen die Schiphol zelf denkt te hebben door een beursgang door de Kamer steeds sterker worden betwijfeld. Het ging gisteren weliswaar om een hoorzitting, maar uit de vragen die de kamerleden stelden viel duidelijk op te maken, dat alleen de VVD nog vierkant achter het voornemen van minister Netelenbos van verkeer en waterstaat staat.

Zo kon PvdA-kamerlid Van Gijzel, die het verzet tegen privatisering in de kamer leidt, zich gesterkt voelen door de luchtvaartecononoom prof.H.Roos. Roos hield de Kamer voor dat naar zijn inschatting het kabinet tot nu toe vergeten is een ordentelijke risico-analyse te maken van een beursgang. Volgens Roos is na een beursgang geen sprake meer van evenwicht tussen de aanbieder van luchthavendiensten en de belangrijkste gebruiker, de KLM. ,,De KLM heeft wat betreft haar thuishaven geen andere keuze dan Schiphol. Sterker, het product dat KLM levert, is voor een groot deel afhankelijk van Schiphol. Moet KLM dan maar vanuit een defensieve strategie een groot pakket Schiphol-aandelen kopen?'', vroeg Roos zich af.

De bezwaren van Roos zijn voor Van Gijzel een forse steun in de rug. Hij ziet na een privatisering te weinig waarborgen dat Schiphol de veel bredere economische belangen van de luchthaven nog zal willen behartigen. Bedrijfseconomisch is het voor Schiphol geen absoluut moeten om een positie als mainport te blijven nastreven. Van Gijzel: ,,Het is voor een luchthaven even lucratief om alleen Europese chartervluchten binnen te krijgen. Dus zou het voor Schiphol nog wel eens interessant kunnen zijn niet langer een intercontinentaal knooppunt te willen zijn.'' Na een privatisering kan van Schiphol met andere woorden niet per definitie verwacht worden dat zij de belangen van alle economische activiteiten rond de luchthaven, die afhankelijk zijn van de mainport-functie, voorop stelt.

De VVD vindt juist dat in de wet moet worden opgenomen dat Schiphol een mainport is, ,,zodat een ander kabinet daar niet aan gaat morrelen'', motiveert VVD'er Te Veldhuis. De liberalen komen maandag bij de behandeling van de nieuwe luchtvaartwet met een amendement met die strekking.

Van Gijzel lijkt nog een wapen te bezitten. In een vraag aan De Vries van de VEB opperde de PvdA'er de mogelijkheid dat de overheid de vergunning van een geprivatiseerd Schiphol intrekt als het beleid van het bedrijf niet voldoet aan de wensen. Maar het wapen is volstrekt krachteloos. De Vries zette het met weinig omhaal van woorden bij de vuilnisbak. ,,Er is geen belegger die rekening zal houden met de mogelijkheid dat de luchthaven zijn vergunning kwijtraakt. Dan heeft de overheid immers een nog veel groter probleem. Ze moet dan een ander bedrijf interesseren voor het leveren van de dienst luchthaven, terwijl alle gebouwen en de startbanen in het bezit blijven van Schiphol.''