Miljoen illegalen gewit

De landen van de Europese Unie hebben de voorbije vijf jaar minstens één miljoen illegalen gelegaliseerd. Ook in 2000 zullen grote groepen illegalen worden 'gewit' omdat België, Nederland en Griekenland met een legalisering bezig zijn en Spanje een grote operatie op poten zet.

De Belgische regering, die maandag een legalisering begon, weigert te schatten hoeveel vreemdelingen straks de verblijfsvergunning daadwerkelijk in handen krijgen. Zo'n zeventigduizend mensen zouden een aan vraag in kunnen dienen.

Griekenland is bezig een procedure af te ronden. Daarin werden volgens nog onofficiële cijfers in 1999 230000 illegalen gewit. De grootste groep waren Albanezen, gevolgd door Bulgaren.

De Griekse campagne wordt waarschijnlijk overtroffen door Spanje. Daar keurde het parlement eind vorig jaar de meest vooruitstrevende vreemdelingenwet van de EU goed. Iedereen die kan aantonen dat hij langer dan twee jaar in het land woont en in zijn eigen onderhoud voorziet, krijgt recht op papieren. Tot driehonderdduizend buitenlanders kunnen daar de komende tijd van profiteren.

Deze cijfers staan haaks op de herhaalde afspraken die de lidstaten maakten om illegale immigratie streng te bestrijden, hun grenzen af te schermen en ongewenste vreemdelingen uit te wijzen. Noord en Zuid binnen de EU voeren een eigen immigratiekoers.

Het zuiden erkent openlijk dat de stroom niet is in te dammen, en kondigt van tijd tot tijd een amnestie af voor wie al binnen is. Italië, Spanje, Portugal, Griekenland en Frankrijk gaven zo van 1995 tot 2000 één miljoen illegalen een verblijfsvergunning. Italië nam daarvan ruim de helft voor zijn rekening. In 1996 en 1999 stelde het procedures op waarbij zo'n 550000 vreemdelingen werden erkend.

De druk op deze landen is enorm. Zij vormen de natuurlijke poort tot Europa voor Afrikanen en veel Aziaten. De grenzen zijn moeilijk te dichten (denk aan Griekenland met zijn eilanden) en worden vaak slecht bewaakt.

Zij hebben daardoor veel meer illegalen dan het Noorden. Waar in Nederland het aantal illegalen op honderdduizend wordt geschat, wees Griekenland bij de campagne van 1999 alleen al 150000 aanvragen van illegalen af. Maar daar staat tegenover dat de zuidelijke lidstaten wel veel minder asielzoekers hebben. Hun vluchtelingenopvang stelt weinig voor. Wie er binnen wil, kan het vaak beter als illegaal proberen.

De zuidelijke lidstaten legaliseren ook omdat een sterke binnenlandse lobby dat eist. Zowel politiek links, vakbonden als werkgevers zijn steeds hartstochtelijk voor. De laatste groep omdat zij de goedkope arbeidskracht, met name in de landbouw, niet zeggen te kunnen missen.

Juli vorig jaar dreigden boerenleiders in Griekenland met hun tractoren naar het parlement in Athene op te trekken als de regering niet onmiddellijk ophield met illegalen op te jagen en hen in plaats daarvan papieren zou geven. Die moesten immers de tabaks- en perzikenoogst binnenhalen. Spanje verstrekt, om zijn boeren koest te houden, de komende jaren zeker driehonderdduizend Marokkanen een tijdelijk arbeidscontract.

Geen van de noordelijke lidstaten heeft de afgelopen vijf jaar een openlijke legalisering opgezet. Elke procedure lokt een nieuwe uit, is de redenering. Het moedigt nieuwe groepen aan hun kans te wagen. Voor alle illegalen is en blijft het 'nee', zeggen deze landen. Maar in de praktijk wijken ze daarvan af. België doet het nu voor één keer. Maar ook Nederland kende de laatste jaren procedures, alleen mogen die geen echte legalisering heten. De hongerstakers uit de Haagse Agneskerk die in '99 toch papieren kregen en de illegalen die de burgemeesters van de grote steden momenteel bekijken, zijn 'witte' illegalen.

Nederland heeft hen in het verleden al impliciet erkend door hun een sofinummer te geven en hun premies te innen. Het enige wat Nederland doet, luidt de redenering, is daar consequenties uittrekken en hen echt erkennen.

Bovendien witten Nederland, België en Groot-Brittannië elk jaar illegalen op humanitaire gronden. Alleen hangen ze dat niet aan de grote klok. Cijfers worden nooit bekendgemaakt om het 'aanzuigende effect' te vermijden. Het Nederlandse ministerie van justitie zegt niet bij te houden om hoeveel gevallen het jaarlijks gaat.

Het is de vraag of de noordelijke landen de komende jaren openlijke legaliseringen kunnen vermijden. Voorlopig is het probleem daar nog minder dringend dan in het zuiden.

De Europese regeringen willen ook nog niet hardop nadenken of immigratie nodig is om de tekorten op hun arbeidsmarkten aan te vullen. Liefst 135 miljoen immigranten heeft de Unie daarvoor tot 2025 nodig, berekende het demografisch bureau van de Verenigde Naties vorige week nog.

Maar immigranten zullen hoe dan ook de EU proberen binnen te komen. In het zuiden illegaal, in het noorden veel vaker als asielzoeker. Zonder een echt Europees immigratiebeleid houdt Nederland kans op overvolle asielzoekerscentra.