Foster Parents ongewenste gast

Vier, of liever gezegd maar vier, organisaties die belastinggeld besteden aan ontwikkelingssamenwerking. Het Nederlandse model van medefinanciering stond lange tijd in het buitenland te boek als een modelsysteem: een uiterst efficiënt systeem waarin overheid en particuliere organisaties samenwerken. Geen eindeloze rij instellingen die bij ministeries de deur plat lopen voor subsidies, zoals in buurland België. Met het besluit om Foster Parents Plan dezelfde status te geven als Novib, Icco, Hivos en Cordaid legde minister Eveline Herfkens een bom onder dit zo bewierookte model.

Herfkens mag graag een knuppel in een hoenderhok werpen en vindt het naar eigen zeggen niet erg als er een keer een kip wordt geraakt. Dit keer raakte ze vier kippen in een worp, zo blijkt uit de reactie van Jaap Dijkstra, de voorzitter van het overleg van de vier. Het viertal gaat het besluit van Herfkens aanvechten. Hoe is nog onduidelijk, maar dat de minister een groot probleem heeft, staat voor hen vast.

Het Gemeenschappelijk overleg medefinanciering (Gom) is het resultaat van de verzuiling. Aan tafel zitten het humanistische Hivos, de onafhankelijke Novib, het katholieke Cordaid en het interkerkelijke Icco. Vier stromingen op een kussen en daar kwam geen andere organisatie tussen. Pogingen om het 'Gom-kartel' open te breken liepen steeds stuk op een besluit van de minister, in de meeste gevallen Jan Pronk. Dat het Foster Parents Plan lukte om via Herfkens toegang te krijgen tot het selecte gezelschap -en dus tot de geldpot met 650 miljoen gulden- is vooral te wijten (vinden de Gom-partners) of te danken (FPP) aan de nieuwe subsidiewet. Die bepaalt aan welke objectieve criteria een medefinancieringsorganisatie moet voldoen. De voorkeur van de minister staat daardoor op de achtergrond.

Om geld te mogen uitgeven namens de Nederlandse belastingbetaler moeten de vier -nu vijf- zich stevig verantwoorden. Hun gehele boekhouding komt bij de minister op tafel en wordt kritisch beoordeeld. Maar een dergelijk rapport over FPP is nog niet door een Nederlands onderzoeksbureau opgesteld en de gehele FPP-boekhouding ligt nog niet op tafel. De minister moest het doen met een subsidie-aanvraag en een toelichting van FPP. Een negatief advies van de Gom-partners over FPP legde zij naast zich neer. Opmerkelijk is dat Foster Parents Plan Nederland slechts voor een deel van de organisatie bij Herfkens een verzoek tot subsidie indiende. Daarin worden de overheadkosten door FPP geraamd op 5 procent, 2,5 procent lager dan de verplichting die de andere vier aanvaarden. Uit het FPP-jaarverslag over 1998 blijkt echter dat van elke gulden tien cent naar fondsenwerving gaat en dat eveneens tien cent wordt uitgegeven aan de kosten voor het apparaat. Zo stijgen de overheadkosten plotseling uit boven die van bijvoorbeeld Hivos.

Curieus is ook dat Foster Parents Plan zich wil profileren op het gebied van de kinderrechten. Vroeger sprak de organisatie zich nooit publiekelijk uit over de positie van kinderen in afzonderlijke landen. Terwijl de andere organisaties actief lobbyden, liet FPP het altijd afweten als het op een stellingname en actievoeren aankwam. Juist die brede nationale en internationale beleidsbeïnvloeding werd altijd als een wezenskenmerk van het stelsel van medefinanciers beschouwt -onder Herfkens overigens bijna nog meer dan onder Pronk.

Weinig vertrouwenwekkend is ook dat FPP nog nooit met de traditionele vier heeft samengewerkt. Van een verankering in de Nederlandse samenleving, anders dan via de 350000 donateurs, is dan ook geen sprake. FPP-bestuursvoorzitter Van Loon bevestigt dat, maar zijn organisatie wil vooral in Nederland meer doen op dit vlak. Van Loon rekent er op dat met de vier ,,nieuwe collega's'' snel werkbare afspraken komen.

Die kans lijkt hij vooralsnog niet te krijgen. De Gom-partners hebben met FPP geen conflict, maar vooral met Herfkens, zegt Dijkstra. De minister breidde de groep van vier op oneigenlijke gronden uit tot vijf. Zij moeten nu onderling uitmaken wie welk deel van de in omvang gelijk gebleven koek krijgt. Maar voordat de dans rond de geldpot begint, zal Herfkens eerst vier door haar knuppel geraakte 'kippen' moeten overtuigen.