Een lichtend licht, een zoutend zout

Morgen viert het Evangelisch Werkverband (EW) zijn zesde verjaardag in Ermelo. Het platform, opgericht door een handvol gereformeerde en hervormde predikanten, streeft naar 'evangelische vernieuwing' binnen de Samen-op-wegkerken. De aanhang groeit. Een nieuw 'beleidsplan' voor de komende vijf jaar ligt klaar.

'Wij weten ons geroepen bínnen de kerken'', zegt ds. J. Eschbach. ,,Daar willen we trouw in zijn. Dat geeft ons vervolgens het krediet om samen met de kerk avonturen te beleven.''

Hans Eschbach is sinds 1 april bezoldigd 'predikant-directeur' van het werkverband - een nieuwe functie, gefinancierd door de donateurs. Zijn riante hervormde pastorie in Spijkenisse heeft hij blijmoedig ingeruild voor een bescheiden flatje in Amersfoort. Eschbach liet in Spijkenisse een bloeiende gemeente achter, waar op een doorsneezondag veertienhonderd gelovigen de evangelische diensten bijwonen. ,,Ik mis de gemeente vreselijk'', zegt hij. ,,Maar ik moest kiezen.''

Bij de oprichting in 1995 wilde het EW nog uitgroeien tot een aparte 'modaliteit' binnen de kerken, net als de confessionelen en de vrijzinnigen. Eschbach: ,,Als zodanig werden we welkom geheten én verafschuwd. De kerk deed nogal honend over ons. En de evangelischen waren wel eens hoogmoedig: wij hebben het ware geloof, iedereen zou moeten worden als wij.''

Dat modaliteitsidee heeft het werkverband inmiddels losgelaten. We willen, zeggen de evangelischen nu, alleen een bewéging zijn. In bijbeltaal: een lichtend licht, en een zoutend zout. ,,We zullen behoorlijk donderjagen, maar niet in een strakke structuur. We begeren geen nieuwe macht te worden binnen de Sow-kerken.'' Brede glimlach. ,,Kijk maar naar dit kantoortje.''

Een heikel punt als de kerkrechtelijk illegale 'overdoop' (een volwassene laat zich na bekering herdopen) laat het EW voorlopig zitten. ,,We gaan wel studeren op een vorm van doopbevestiging. Mensen hebben nu eenmaal een diepe behoefte aan rituelen. Alleen, we zullen de strijd hierover niet aangaan, het heeft geen hoge prioriteit.''

Het EW wil sowieso geen 'standpuntenbeweging' zijn. Low profile is het adagium. Kerkpolitieke kwesties laat het graag over aan het geestverwante Confessioneel gereformeerd beraad; dat mag de boze brieven schrijven. ,,Onze kracht is dat we weigeren onze energie te steken in het gevecht. Wij zoeken naar wat God van ons vraagt.''

Eschbach klinkt niet voor niets zo mild en verzoenend. De Sow-kerken en de evangelischen zijn de laatste tijd behoorlijk naar elkaar toegegroeid. Officiële erkenning kwam vorig jaar, met de benoeming van twee stafmedewerkers bij het Landelijk dienstencentrum van de Sow-kerken. Zij onderhouden intensief contact met de evangelischen. En scriba dr. Bas Plaisier, hoewel zelf niet van de club, heeft wel 'visie', vindt Eschbach. ,,We merken een omslag in het denken. Een nieuwe openheid. De kerken verliezen 60000 leden per jaar. Er is een diep bewustzijn dat er iets móet gebeuren.''

In de jaren zeventig en tachtig liepen tienduizenden gereformeerden en hervormden over naar een van de vele 'vrije' evangelische groepen. (Die nu overigens, volgens de laatste berichten, zélf te kampen hebben met stagnatie.) Daar vonden ze de geloofsvreugde en -gemeenschap die ze ontbeerden in hun eigen kerk. Het EW heeft die leegloop nog niet kunnen keren, erkent Eschbach. ,,Maar in Spijkenisse waren er heel veel die vanuit een evangelische groep weer thuiskwamen in de kerk. En die daar erg blij om waren. De stabiele kerk van alle eeuwen kan leren van de springerigheid van de evangelischen -en omgekeerd. Daartussen moet een balans mogelijk zijn.''

Vooral met de evangelische opvattingen over 'gemeente-opbouw' kan de kerk haar voordeel doen, vindt Eschbach. In Spijkenisse experimenteerde hij met 'gemeentegroeigroepen': kleine cellen van maximaal vijftien mensen die elkaar bemoedigen en steunen. ,,Een stukje ruggengraat van de gemeente. En het kostte mij maar één avond in de week.'' Afgelopen jaar draaiden er al vijfhonderd 'groeigroepen'. ,,Als een olievlek verspreiden ze zich over het land.''

Eschbach hoopt dat de evangelischen de Sow-kerken er weer bovenop zullen helpen. ,,Dat zou geweldig zijn.'' Maar dan moeten de plaatselijke gemeenten wel kiezen voor een duidelijk 'gezicht': óf hoog-liturgisch, óf confessioneel, óf vrijzinnig, óf middenmoot, óf evangelisch. ,,Je ziet veel Sow-gemeenten die ontzettend hun best doen om iedereen binnenboord te houden. Die zijn gedoemd te mislukken. Al die mensen kunnen zich niet in één gebouw thuisvoelen. Je moet erkennen dat er verschillende interesses zijn. Zoals je ook niet een kerkdienst kunt houden die tachtigjarigen én veertienjarigen aanspreekt. De kerk zou veel meer doelgroepgericht moeten denken. En het kerkgebouw dat het minste gelovigen trekt, zou als eerste dicht moeten.''

De Sow-evangelischen zijn flink orthodox. De Bijbel is het woord van God en de kern van het geloof is het kruis en de opstanding. Daar wordt binnen de Sow-kerken, zoals bekend, ook anders over gedacht. Eschbach: ,,Moderne theologen als Kuitert en Den Heyer zijn de geestelijke dood in de pot. Maar zou ík daarom uit de kerk moeten stappen? Die verschillen, dat is juist het spannende. Wij houden van die kerk, we lijden eraan soms, maar we willen erin blijven. Het is de kerk van Jezus Christus, niet van de vrijzinnigen of de evangelischen.''