Ziet ge niet wies?

Amsterdam verlaten, daar zag hij nog het meest tegenop. Elf jaar was Ricus Dullaert daar dé drugspastor. Gistermiddag kreeg hij de zegen mee, 's avonds vloog hij naar Zuid-Afrika, om daar te gaan werken in de strijd tegen aids. ,,Ik een goed mens? Welnee, ik haal het evangelie bij lange na niet. Ik heb het gewoon goed getroffen in het leven.''

Het afscheid nemen wordt hem op vrijdagmiddag, twee dagen voor hij naar Zuid-Afrika vliegt, extra moeilijk gemaakt. De zon schittert in het water pal voor het Amsterdamse Centraal Station. De boomlange Dullaert (45) gaat in een hemdje achter een koude chocomel en een broodje kaas zitten. Hij is een half uur te laat. ,,Ik moest nog even wat schilderijtjes ophalen, en kwam vast te zitten in de file. Je weet hoe het is in Amsterdam. Er is geen doorkomen aan, alles ligt opgebroken.''

Dullaert heeft een antiekzaak aan huis, en is iconen-specialist. ,,Mijn oma in Emmerik zat altijd te handelen'', vertelt hij op het zomerse terras. ,,'Mien jongens worden koopman', zei ze over mijn tweelingbroer en mij. Ze vond het maar niets dat we allebei theologie gingen studeren. Zo kwam ze me een keer opzoeken in een trappistenklooster. 'Ricus', zei ze, 'ziet ge niet wies! Wat vangt ge hier an? Hier is niets te verdienen'.''

In de vier maanden die hij straks níet in Afrika doorbrengt, is hij trouw aan zijn commerciële oma. Dan loopt hij de Nederlandse antiekbeurzen af. Zo verwacht de handige zakenman toch nog 70 procent van zijn omzet te kunnen draaien.

Hij moest de afgelopen weken van alles regelen voor zijn vertrek, maar blijft er rustig onder. Drugspastor Dullaert is wel wat chaos gewend. In Zuid-Afrika wacht hem een situatie die veel erger is dan de Amsterdamse drugswereld met zijn aidspatiënten: het land telt bijna vijf miljoen hiv-geïnfecteerden. ,,De regering daar zou eigenlijk de noodtoestand moeten afkondigen.''

Verslapt de aandacht van de Nederlandse kerken voor aids? Dullaert: ,,Aids ligt gevoelig. Conservatieven zien het als een straf van God, want je krijgt het via seksueel contact en het heet ook nog eens een 'homoziekte'. Homoseksualiteit en wisselende seksuele contacten: het mag allemaal niet.'' Dullaert meent dat je niet met schuld moet aankomen. ,,Die mensen hebben het al beroerd genoeg. 'Wie zonder zonde is, werpe de eerste steen', zei Jezus. Dat is wat ik ook tegen die behoudende gelovigen zeg.''

Hoe kan een katholiek -met een Vaticaans 'neen' tegen condooms- aids gaan bestrijden in Afrika? ,,De leer is de beste preventiemethode'', zegt Dullaert. ,,Voor dertien- en veertienjarigen zou het niet slecht zijn om af te zien van seks, maar de meeste mensen lukt het niet om zich te houden aan de huizenhoge regels die door paus en bisschoppen worden opgesteld.''

Condoomgebruik ziet hij als een kwaad dat erger kwaad kan voorkomen. ,,Je moet een beetje realistisch blijven. Toen nonnen achter het Centraal Station pastorale hulp verleenden aan heroïnehoeren, wisten zij ook dat die vrouwen zo'n 20 keer per avond op hun rug liggen. Dan heeft het geen zin om seks binnen het huwelijk te prediken, maar kun je beter condooms uitdelen. Dat deden die nonnen dus ook.''

Of de paus de condooms nu goed- of afkeurt maakt weinig verschil. ,,In Zuid-Afrika wíllen ze geen condooms, want ze hebben een slechte naam. Blanken deelden ze uit om zwarten eronder te houden. Bovendien willen Afrikaanse mannen droge seks, geen natte seks. De vrouwen gebruiken speciale middeltjes om de vagina zo droog mogelijk te houden. Een condoom met een glijmiddel willen ze niet. Arme vrouwen! Dat soort culturele dingen verander je niet zo snel.''

In Afrika zal Dullaert komen te werken in de omgeving van Johannesburg, in het plaatsje Bronckhorstspruit. Daar gaat hij de staf van het sterfhuis begeleiden (,,zodat ze niet aan een burnout tenonder gaan''), hij gaat vrijwilligers opleiden, educatieve televisieprogramma's maken en fondsen werven. ,,Ik kan goed bedelen, mijn contacten in de antiekwereld komen daarbij ook goed van pas. Daar zit geld zat.''

Hoe blijft een mens overeind bij zoveel rottigheid? Hij blijft het antwoord schuldig. ,,Een meisje werd in haar jeugd misbruikt, kreeg psychische problemen, raakte aan de drugs, belandde in de prostitutie, kreeg hiv, en werd vermoord. Ik kan niet zeggen dat ik dat begrijp. Het is niet te volgen. God lijkt wel een sadist. Het enige wat ik daar tegenover kan zetten, is mensen met liefde tegemoet te treden. Jezus liet zich niet verlammen door de ellende, maar probeerde juist om mensen te genezen, probeerde om hen weer heel te maken.''

Elf jaar lang was hij pastor van een bijzondere gemeenschap van mensen die verslaafd waren geraakt aan drugs -zeg nooit junk waar Dullaert bij zit, want dat betekent afval. Hij stond hen bij in hun voor- en tegenspoed, zocht hen op als ze met aids in het ziekenhuis wegkwijnden, of voor een misdrijf in de gevangenis zaten. Hij doopte hen (met speciale permissie van de bisschop) en zegende huwelijken in. En hij was er ook wel om een geeltje van te lenen, weten sommige Amsterdamse verslaafden. Van terugbetalen kwam het niet altijd.

,,Het gaat er bij hen gewoon om dat je langskomt en hen respecteert'', zegt Dullaert. ,,De drugsscene is net Volendam. Het nieuws dat je oké bent, verspreidt zich razendsnel.''

Hij heeft problemen gehad, vooral met mensen die door de combinatie van alcohol en pillen volstrekt van de wereld waren. ,,Ik heb wel eens een klap gehad, maar ik ben nog nooit met een mes bedreigd. Dat ligt ook aan je houding, denk ik. Ik heb nooit zin gehad in een brave parochie in Hilversum. Geef mij maar een stel hoeren en wat bajesklanten.''

Toch stopte hij vorig jaar als drugspastor. ,,Op een gegeven moment moet je weer wat anders gaan doen'', zegt hij droogjes. ,,Als drugspastor was ik pionier, maar het kind is volwassen geworden. De parochie is in goede handen.''

Dan moet Dullaert weg. Het huis inzegenen van een afgekickt lesbisch koppel, waar hij ooit de relatie van ingezegend heeft. Enthousiast: ,,Ik heb een mooi liturgisch kleed bij me, en een flesje met Lourdeswater van de laatste bedevaart met aidspatiënten.''

,,Eigenlijk is het te mooi weer om te werken'', aarzelt hij met een blik op genietend Amsterdam. Dan is hij vertrokken.