Hervorm China via achterdeur

Of Peking nu wel of niet de Olympische Spelen krijgt: het is algemeen bekend dat China en mensenrechten een moeizame relatie hebben. Het krampachtig pogen om het internetgebruik te controleren, de vervolging van de Falung Gong, het misbruik van de psychiatrie om mensen op te bergen die een afwijkende mening hebben, zijn maar enkele uitingen ervan.

Landen die zich niet houden aan de universele mensenrechten, zijn op twee manieren te benaderen: straffen en isoleren enerzijds en ondersteunen, stimuleren, wrikken aan het bestaande anderzijds. In Nederland komt het in de praktijk neer op een combinatie. De minister van buitenlandse zaken zegt boos zijn reis af, even later gaan de ministers van onderwijs en verkeer en waterstaat er gewoon heen.

Meer dan eens is gebleken dat de Chinese leiders zich amper laten leiden door externe druk. Bij irritatie van buiten sluit het land zich als een oester. Er zijn er echter concrete mogelijkheden om de situatie in China te beïnvloeden. Een gezondheidszorgproject kan bijdragen tot verbetering van de mensenrechten in China.

Een jaar of vijf geleden besloten de Chinese leiders dat hun zorgsysteem aangepast zou moeten worden. Het was geënt op het Sovjet-Russische model: grote ziekenhuizen waar alle zorg plaatsvindt en een vrijwel afwezige eerstelijnszorg (huisartsen, thuiszorg, gezondheidscentra). De belangrijkste pijler, de zorg door kinderen, valt weg door het een-kind-per-gezin-beleid. Ook de vergrijzing draagt bij aan de grotere vraag naar zorg en bij de Chinezen bestaat de angst dat het slechte zorgsysteem de economische vooruitgang gaat afremmen.

Op basis van internationaal vergelijkend onderzoek besloten de Chinese autoriteiten te gaan experimenteren met gezondheidscentra, huisarts en thuiszorg. Met name de Nederlandse eerstelijnszorg sprak erg aan.

In twee Chinese steden aan de oostkust, Suzhou en Qingdao, resp. 2 en 6 miljoen inwoners, wordt nu een op het Nederlandse systeem georiënteerd circuit van zorgvoorzieningen opgebouwd. Er zijn experts uitgewisseld, vijftig jonge, veelbelovende academici hebben een stage van drie maanden gevolgd aan een hogeschool, twintig docenten verpleegkunde kregen hier een opleiding voor thuiszorgdocent, managers voor een gezondheidscentrum zijn opgeleid, en tien huisartsen in spe liepen stage in een gezondheidscentrum. In Suzhou staat een op Nederlandse leest geschoeid model-verzorgingshuis met aanleunwoningen. Op grond van de goede resultaten zal het project worden uitgebreid naar tien andere miljoenensteden.

De import van zorgsystemen raakt de manier waarop je als gezagdrager tegen je burgers aankijkt. Als je een zorgsysteem grondig bestudeert en vergelijkingen maakt met dat van andere landen, experts over en weer stuurt, een intensieve e-mailcorrespondentie hebt, dan kan het niet anders of de waarden die bij dat systeem horen, worden mee geïmporteerd.

Op belangrijke posities in het sociale beleid kom je professionals tegen, geschoold door cursussen in Nederland, die Engels spreken, met wie uitgebreid gemaild kan worden en met wie eigenlijk alles te bespreken is. Zodra de setting maar enigzins informeel is, kan met hen gediscussieerd worden over het een-kind-beleid en de misbruik van psychiatrie. Als je ervoor kiest een bepaald land niet te isoleren, dan is kennisuitwisseling op het gebied van zorg een uitstekende manier om te wrikken aan de officiële opvattingen.