De les van het akkoord van Wassenaar

Wim Kok, zo vaak geroemd om zijn rol als FNV-voorzitter bij de totstandkoming van het befaamde akkoord van Wassenaar, was daar zelf, terugkijkend, minder enthousiast over dan zijn omgeving. Achteraf bezien, zo stelde de premier meermalen vast, heeft de vakbeweging te lang de tijd genomen om zich aan te passen aan de gewijzigde economische omstandigheden.

Ook zijn tegenspeler van toen, de al evenzeer geprezen oud-werkgeversvoorzitter Van Veen, wil niet van lof weten. Het akkoord van Wassenaar kwam veel te laat, meent Van Veen tot op de dag van vandaag.

Dat het een vakcentrale tijd kost om, na een periode waarin de bomen tot in de hemel groeiden, te wennen aan magerder jaren is, is, hoe schadelijk ook, te begrijpen. Zolang het tegennatuurlijk blijft voor een vakorganisatie om geld te laten zitten in een onderneming, zal de vakbondstop altijd de tijd moeten nemen om de achterban te laten wennen aan veranderde omstandigheden. Kok mag dan zelf constateren -en dit valt in hem te prijzen- dat zijn centrale eind jaren zeventig lang de tijd nam, daarmee is niet gezegd dat het makkelijk anders had gekund.

Als de tekenen niet bedriegen, heeft de huidige vakbondstop geleerd van de jaren vóór het akkoord van Wassenaar. De mammoettanker voer vorig jaar nog op vol motorvermogen, maar het afremmen is binnen twaalf maanden ingezet. Het CNV is het verst gevorderd en ook de FNV houdt met afnemende overtuiging vast aan de centrale looneis van vier procent.

Het kan niet anders dan dat de aanslagen in de Verenigde Staten een schokeffect hebben veroorzaakt, maar al in de weken daarvoor waren er genoeg tekenen dat de vakbeweging soepeler dan voorheen inspeelt op een veranderende (economische) omgeving. Dit valt alleen maar toe te juichen.

Het is sowieso moeilijk adequaat op de jongste ontwikkelingen in te spelen, omdat slechtere economische omstandigheden altijd en overal met vertraging doorwerken op sociaal-economisch terrein.

Tussen minder rendement en minder investeringen en, uiteindelijk, meer ontslagen en afkalvende werkgelegenheid verstrijkt steevast een ruime periode. Des te opmerkelijker dat de vakbondstop in dezen het voortouw wil nemen.