Dansen als een zwaluw in de lucht

Mansukh Patel gaf een veelbelovende carrière als medisch onderzoeker op voor een roeping van hoger orde. Geïnspireerd door Mahatma Gandhi heeft hij zijn leven in dienst gesteld van 'de revolutie van het hart', in zijn ogen de enige begaanbare weg naar wereldvrede. Volgende week is hij in Den Haag, waar zijn Life Foundation een meerdaagse conferentie belegt over vrede en spiritualiteit.

De ontmoeting met 'de jonge Gandhi' zoals Mansukh Patel in de media steeds vaker wordt genoemd, vindt plaats in een houten stacaravan in een bungalowpark in de Betuwe. De inrichting is sober, passend bij de eenvoudige levensstijl van de 46-jarige Indiër en diens gestaag groeiende schare bondgenoten-op-vredesmissie.

Tachtig van zijn mensen, verspreid over de wereld, houden er diezelfde sobere leefwijze op na: zij hebben geen bezittingen, eten niet meer dan een of twee vegetarische maaltijden per dag, gaan niet naar grote feesten, bezoeken geen restaurants, kopen geen dure mode en gaan niet op vakantie. Met wat ze zo uitsparen, financieren ze eenvoudige voedselprojecten (soep en brood) voor mensen die niets te eten hebben en alle mogelijke andere kleinschalige humanitaire projecten.

Sinds de oprichting, samen met een groep bevriende medestudenten, van zijn Life Foundation (Wales, 1978) ontpopt Patel zich meer en meer als een charismatisch spiritueel leider. Een goeroe? Ja, maar dan in de letterlijke zin: 'verdrijver van duisternis'. In zijn soberheid en onbesproken gedrag -ook nog keurig getrouwd en trotse vader van drie 'prachtige' kinderen- laat hij zich niet gemakkelijk vergelijken met 'goeroes' van roemruchter naam en faam, zoals Bhagwan, die zich liet rondrijden in Rolls-Royces, en de van twijfelachtige seksuele handelingen verdachte Indiase goeroe Sai Baba.

Gekleed in zachtgeel, op zwarte slofjes, zijn onafscheidelijke bamboefluit in de hand, treedt Patel zijn gasten vriendelijk glimlachend tegemoet. Na de fotosessie bij de recreatievijver van het bungalowpark nemen we plaats op de houten stoeltjes in de caravan. Buiten fluiten de vogels, binnen zoemt de videocamera van Peter Legge, die zijn baan bij de BBC opgaf om zich aan te sluiten bij Patels Life Foundation (LF). Hij maakt documentaires voor de LF en registreert alle interviews die Patel geeft. ,,Peter verdient geen geld meer, maar in ruil daarvoor leidt hij nu een opwindend leven'', zegt Patel. Legge beaamt dit geestdriftig.

Mansukh Patel is net terug uit Oekraine, vertelt hij, waar hij met enkele kernleden van zijn team vluchtelingenkampen heeft bezocht. Zijn LF komt al jaren in crisisgebieden, zoals Bosnië, Tsjetsjenië, Soedan en Oekraine. In samenspraak met vertegenwoordigers van het Rode Kruis en de Verenigde Naties ter plaatse bieden medewerkers van de Foundation daar aan slachtoffers en hulpverleners hun detraumatisatieprogramma aan. Dit program bestaat uit een training in 'zelfhulpmethoden' - speciale bewegings- en meditatieoefeningen, gericht op een integratie van lichaam, hart en geest. De basis van deze body-heart-mind-technieken is de dru-yoga, 'een bijzonder krachtige yogavorm', 4000 jaar geleden in India ontwikkeld door 'de wijze jongeman' Dru. Patel heeft de dru-yoga van zijn ouders geleerd.

'Mum en Dad': zoals in alle interviews en lezingen die Patel geeft, noemt hij ook in dit gesprek zijn ouders meermalen met liefdevol respect. In individualistische westerse oren kan dat wat 'brave-zoon'-erig klinken, maar deze gewoonte heeft een diepere achtergrond. In de hindoe-traditie waarin Patel is opgegroeid leeft men bewust met de wetenschap dat het niet de eigen uitnemendheid is, die iemand tot een wijs mens maakt, maar dat wijsheid iets is wat je krijgt overgeleverd - van je ouders en van andere leermeesters, die weer op de schouders staan van hún voorgangers.

Niet alleen de dru-yoga, ook de liefde voor de natuur, voor wandelen -alleen en met anderen- en de ontdekking van de 'helende en verenigende kracht van het licht' heeft hij meegekregen van zijn ouders. Stuk voor stuk verworvenheden waarop Patel in zijn huidige werk voortbouwt. Al jaren maakt hij op steeds weer andere plaatsen in de wereld vredeswandelingen (zoals de Eurowalk 2000) en sinds 1999 brandt er voor het centrum van zijn LF in Wales een wereldvredesvlam, ontstoken met vlammen, die vanuit Europa, Afrika, Azië, Amerika en Australië zijn 'ingevlogen' door de luchtmachten van die vijf continenten. Op elke reis en vredesmars nemen Patel en zijn medewerkers lampen en kaarsen mee, aangestoken aan deze World Peace Flame in Wales. Politieke en religieuze leiders -van Tony Blair tot de paus- en bekende en onbekende vredesactivisten overal ter wereld hebben inmiddels het vredeslicht van hen gekregen.

Zelfs het grote keerpunt in zijn leven -de beslissing om niet door te gaan als medisch onderzoeker maar zijn krachten te wijden aan een wereldomspannend ideaal- dankt Patel in wezen aan zijn ouders, in het bijzonder zijn moeder. ,,Zij is een sleutelfiguur geweest in de ontplooiing van mijn leven.''

Op zijn dertiende verhuisde Patel met zijn ouders en broer van Kenia naar Wales. Na de middelbare school ging hij medicijnen studeren en specialiseerde hij zich in de oncologische toxicologie. ,,Toen ik mijn studie had afgerond, adviseerde mijn moeder mij me niet te snel vast te leggen op een toekomst in het kankeronderzoek. Dat zou ik op elk gewenst moment weer kunnen oppakken, zei ze, 'maar kijk uit dat je er niet nu al in gevangen raakt. Mensen lopen vast omdat ze te veel keuzemogelijkheden te snel uitsluiten'. Ik zat met mijn moeder in de tuin. Er dansten zwaluwen in de lucht. 'Zo moet je zijn', zei ze, 'je moet leren te dansen en te spelen in het leven. Ontplooi je eerst, onderzoek verschillende aspecten van het leven en betreed een pad waarop je nog niet eerder hebt gelopen'.''

Patel nam de uitdaging aan en volgde haar advies op om negen of twaalf maanden op wereldreis te gaan. ,,Waarom negen maanden?, vroeg ik haar. 'Omdat je ook negen maanden in de moederschoot hebt gezeten'.'' Toen hij drie, vier maanden onderweg was, gingen er 'verbazingwekkende dingen' met hem gebeuren. ,,Ik begon te ontdekken dat de kracht die je in je hebt -intellectueel, mentaal en spiritueel, maar ook je zielen- of hartenkracht- sneller kan groeien, wanneer je de juiste mensen ontmoet en in de juiste omgeving verkeert. Ik ontmoette mensen die zich net als ik hadden teruggetrokken uit een medisch beroep en humanitair werk deden in Afrika of India. Dat inspireerde mij enorm. Ook mediteerde ik veel. Urenlang zat ik stil in gebed, ging steeds meer op mijn intuïtie af. Ik maakte een enorme verandering door. Hoe dat gebeurde was een beetje een wonder, magie haast.''

De finale omslag vond plaats in India. Zijn vader introduceerde Mansukh bij oude vrienden die net als hij volgelingen van Gandhi waren en nog met Gandhi hadden samengewerkt. Patel raakte diep onder de indruk van de 'bewonderenswaardige levenshouding' van deze oude mannen. ,,Hun kracht, die energie en dat enthousiasme waren werkelijk verbazend. Deze mensen waren compleet anders dan alle mensen die ik in Engeland had leren kennen. In onze gesprekken brachten ze mij de boodschap dat ik een veel beter instrument in de wereld zou zijn, wanneer ik mijn vleugels helemáál zou uitslaan. Ik vertrouwde hen in hun eerlijkheid, hun waardigheid. Deze mannen waren werkelijk de menselijke ontwikkeling toegewijd.''

De ervaring bij deze 'Gandhi-mensen' wijzigde de koers van Patels leven definitief. ,,Ik voelde een explosie van onvoorwaardelijke liefde, die meer impact heeft dan alle nucleaire wapens - een verbazende kracht waarop ik de rest van mijn leven vooruit kon. Ook Gandhi heeft zo'n ervaring gehad, en mijn vader. Gandhi overkwam het in Zuid-Afrika, toen hij in Pietermaritzburg uit de trein werd gezet, omdat hij als Indiër in de eerste klas zat, die voor blanken was gereserveerd. In de lange nacht op het station, die daarop volgde, nam hij het besluit nooit geweld te gebruiken om een zaak te winnen.''

Voor Patels vader kwam het keerpunt tijdens de grote zoutmars in 1930. ,,Mijn vader was een vurige revolutionair, die wilde vechten tegen de Engelsen en weinig begrip had voor Gandhi met zijn geweldloze verzet. Totdat hij Gandhi zag, daar op het strand van Dandi. Uit protest tegen de Britse belasting op zout -een elementaire levensbehoefte in een tropisch land- was Gandhi met 84 van zijn beste leerlingen vertrokken uit zijn ashram. Na een mars van ruim drie weken bereikte hij het Zuid-Indiase kustplaatsje Dandi. Duizenden mensen hadden zich onderweg bij hem aangesloten. Toen, bij zonsopgang op het strand, met overal gewapende soldaten, zag mijn vader Gandhi bukken en een handjevol zout oprapen dat voor het grijpen lag in het zand. Dat ene, simpele gebaar maakte diepe indruk op hem. Eén kleine daad, door een eenvoudige man, één snufje zout bracht de Britse heerschappij over India aan het wankelen. Op dat moment besefte mijn vader dat Gandhi helemaal geen lafaard was, maar zijn moed op een andere manier gebruikte. Sinds die dag was hij een overtuigd volgeling van Gandhi en zwoer hij geweld af.''

De impact van zijn wonderbaarlijke ervaring bij de Gandhi-mensen was voldoende om Patel ervan te overtuigen dat zijn vredesmissie zou worden volbracht. ,,Ik ontmoette vrienden die met mij wilden werken op een manier waarvan ik niet kon denken dat mensen daartoe in staat waren. Ik zag het licht in hun ogen, ze waren net als ik vastbesloten een verandering te brengen in deze wereld. Onze droom, duizenden mannen, vrouwen en kinderen in de wereld inspireren, zal uitkomen. Zelfs al willen nog zoveel mensen oorlog, geld, macht en uitbuiting, de kracht van de onvoorwaardelijke liefde is in staat dat te stoppen.''