Opsteker voor andere landen

AMSTERDAM - 's Werelds grootste geneesmiddelenfabrikanten zijn 'in hun hemd gezet en vernederd', aldus de Britse krant The Guardian. The New York Times beschouwt de nederlaag van de farmaceutische industrie, eergisteren in Zuid-Afrika, als een waarschuwing voor fabrikanten om niet in andere landen de toegang tot goedkope geneesmiddelen te blokkeren.

39 fabrikanten trokken hun rechtszaak in tegen de medicijnenwet die Zuid-Afrikaanse medicijnenwet. Die wet, uit 1997, maakt het mogelijk om goedkope aidsremmers en andere medicijnen in te voeren of zelf te maken. De farmaceutische industrie beschouwde dit als een schending van het patentrecht.

GlaxoSmithKline, één van de bewuste fabrikanten, laat zich niet kennen. De fabrikant zegt de overeenkomst die de industrie en de Zuid-Afrikaanse regering op de valreep sloten, zonder enige reserve te omarmen. Zowel de overheid als de industrie is bij die overeenkomst gebaat, aldus een woordvoerder - ,,maar ik hoop dat patiënten de echte winnaars zijn''.

Vraag is op welke manier de industrie er nu precies beter van wordt. GlaxoSmithKline zegt 'dolgelukkig' te zijn met de belofte van de Zuid-Afrikaanse regering het internationale Trips-verdrag te zullen respecteren, het verdrag dat de bescherming van intellectueel eigendom regelt. Maar Ellen 't Hoen van Artsen zonder Grenzen noemt dat onzin: ,,Die toezegging heeft Zuid-Afrika de afgelopen jaren zovaak gedaan.''

De Nederlandse 't Hoen, die deze week in Pretoria verbleef, weet zeker: ,,De Zuid-Afrikaanse regering heeft geen strobreed toegegeven. De farmaceutische industrie heeft zich met de staart tussen de benen teruggetrokken, zonder enige voorwaarde.'' Reden hiervoor was volgens 't Hoen de 'gigantische' internationale druk. Aanvankelijk werd de farmaceutische industrie gesteund door onder meer de Verenigde Staten en de Europese Unie, maar inmiddels had zij zichzelf volledig geïsoleerd.

Andere landen kunnen geen harde rechten ontlenen aan de uitkomst van het medicijnenproces in Zuid-Afrika. Maar internationaal zal de zaak wel gevolgen hebben, voorspelt 't Hoen. ,,Heel veel landen hebben de rechtszaak nauwlettend gevolgd. Zelf zijn ze de afgelopen jaren ontmoedigd voordelig geneesmiddelen in te kopen omdat ze dan volgens de farmaceutische industrie het Trips-verdrag zouden overtreden. Nu is duidelijk gebleken dat het Trips-verdrag wel degelijk ruimte biedt voor import van goedkope geneesmiddelen uit bijvoorbeeld Thailand of India. Dat is voor al die landen een opsteker.''

Artsen zonder Grenzen en andere internationale hulporganisaties voeren sinds anderhalf jaar campagne voor de ontwikkeling en het beschikbaar stellen van betaalbare geneesmiddelen voor arme landen. 't Hoen is nauw betrokken bij deze campagne. De uitkomst van het medicijnenproces in Zuid-Afrika is volgens haar een belangrijke stap: ,,De wereld is wakker geschud. Het ging om wat zwaarder weegt: intellectueel eigendom of gezondheid en mensenrechten. Die vraag staat nu internationaal hoog op de agenda.'' In juni confereert de Wereldhandelsorganisatie over deze kwestie in Genève.