Doorbraak voor miljoenen aidspatiënten

KAAPSTAD - Honderden aidsactivisten vierden gisteren feest bij de rechtbank in Pretoria, nadat 39 farmaceutische bedrijven hun rechtszaak tegen de Zuid-Afrikaanse regering hadden ingetrokken. Hoewel de medicijnenfabrikanten hun akkoord met de regering 'een overwinning voor beide partijen' noemden, bejubelden aidsactivisten het als een dramatische nederlaag voor de farmaceuten.

De weg is nu immers vrij voor Zuid-Afrika om goedkope kopieën van medicijnen te importeren of zelf te produceren. Het zou een doorbraak kunnen betekenen voor miljoenen aidspatiënten in ontwikkelingslanden, die tot nu toe geen toegang hadden tot medicijnen.

De rechtszaak was gisteren na één zinnetje van de baan. ,,Met toestemming van alle partijen, vraag ik simpelweg te noteren dat de aanklacht is ingetrokken'', zei advocaat Fanie Cillers namens de medicijnenfabrikanten. Dat ze bakzeil haalden was niet verwonderlijk: overal was verontwaardiging ontstaan over het proces, waarmee ze wilden verhinderen dat Zuid-Afrika nagemaakte medicijnen invoert uit bijvoorbeeld Thailand of India.

Bovendien dreigden ze voor de rechter te moeten onthullen wat de kostprijs is van hun eigen medicijnen, en welk percentage van hun megawinsten ze steken in onderzoek.

Details over het akkoord met de Zuid-Afrikaanse regering werden gisteren niet bekendgemaakt. Maar volgens de minister van gezondheid Tshabala-Msimang is er ,,geen enkele concessie gedaan in ruil voor het stopzetten van het proces''. Alleen heeft Zuid-Afrika opnieuw toegezegd zich te houden aan de internationale patentverdragen. Onduidelijkheden binnen deze verdragen maken het echter mogelijk om ze te ontduiken. Omdat in de Zuid-Afrikaanse grondwet staat dat gezondheidszorg voor iedereen toegankelijk moet zijn, voerde Nelson Mandela in 1997 een medicijnenwet in, die het mogelijk moest maken om gekopieerde medicijnen in te kopen.

Nu de rechtszaak van de baan is, kan deze medicijnenwet eindelijk van kracht worden. Minister Tshabala-Msimang zei dat ze binnen enkele weken met regelgeving zal komen over de import van zogeheten generieke medicijnen. Zuid-Afrika heeft de farmaceuten overigens toegezegd hen te zullen 'raadplegen' over verdere stappen. Mogelijk gaat de regering eerst in op de aanbiedingen van de farmaceuten, die inmiddels hun aidsmedicijnen tegen grote korting aanbieden aan ontwikkelingslanden.

,,Dit is een overwinning niet alleen voor Zuid-Afrika, maar voor Afrika en alle ontwikkelingslanden'', zei minister Tshabala-Msimang gisteren. De grote vraag is echter of het geen pyrrus-overwinning is. De bal ligt nu bij de Zuid-Afrikaanse regering, die moet gaan bewijzen daadwerkelijk aidsmedicijnen te willen verstrekken. De terughoudende opstelling van president Thabo Mbeki is weinig hoopgevend. Hij meent nog steeds dat aids vooral door armoede komt, en niet door het hiv-virus. Maar zijn argument dat hiv-medicijnen onbetaalbaar zijn, gaat niet meer op. Door deze ontknoping zullen ze alleen maar goedkoper worden.

En dat heeft volgens aidsactivisten verstrekkende gevolgen voor alle 25 miljoen hiv-geïnfecteerden in Afrika, en de enkele miljoenen in andere ontwikkelingslanden. Onder andere de Keniaanse regering wil eenzelfde medicijnenwet invoeren als Zuid-Afrika. Ook andere ontwikkelingslanden zullen zulke stappen nemen. Hoewel op dit moment de gezondheidszorg in veel landen nog niet toereikend is om de ingewikkelde aidsbehandelingen medisch te begeleiden, gloort er toch hoop aan de horizon voor miljoenen aidspatiënten.