Onvoorwaardelijk trouw aan de president

In Oost-Java staan 300 000 Banser-soldaten klaar om de hoofdstad Jakarta binnen te marcheren mocht president Wahid aftreden. Banser is de burgerwacht van de moslimorganisatie Nahdlatul Ulama (NU) waarvan Wahid jarenlang de voorzitter was. 'Het privé-leger van de president', wordt Banser smalend door zijn tegenstanders genoemd. De vrees is dat Wahid de onbesuisde en nauwelijks opgeleide Banser-jongens voor zijn karretje spant. De opstanden de afgelopen weken in Oost-Java, thuisbasis van Wahids aanhangers, waren duidelijk bedoeld als waarschuwing. Banser zweert de president onvoorwaardelijke trouw.

In militaire uniforms scheuren twee mannen op een brommer door het centrum van het dorp Pasuruan op Oost-Java. Maar ondanks hun legerkleding blijken het helemaal geen militairen te zijn. 'Dat zijn onze Banser-jongens', schreeuwt een tiener met een idolate blik in zijn ogen. Hun uniforms lijken echter sprekend op die van het Indonesische leger.

Overal op Oost-Java zie je Banser-mannen in uniforms op straat. Ze assisteren de politie bij het regelen van het verkeer. ,,We helpen de politie ook bij het opsporen van dieven', beweert de lokale Banser-commandant Fadlan in Pasuruan. Banser treedt daarbij zelfs harder op dan de plaatselijke politie, vertelt één van zijn Banser-jongens stoer. ,,Bij ons kunnen zware criminelen hun arrestatie niet meer navertellen.'

Banser noemt zichzelf het oudste 'leger' van Indonesië. In 1934 besloot de moslimorganisatie Nahdlatul Ulama onder leiding van Wahids grootvader deze burgerwacht op te richten. ,,Politie bestond toen nog niet. Als ordebewakers hadden we een belangrijke taak. Die taak hebben we nog steeds', zegt de landelijke Banser-commandant Sobirin. Banser zou in heel Indonesië een miljoen leden tellen.

Zonder blikken of blozen vertelt commandant Sobirin dat het Indonesische leger Banser traint. ,,Ze brengen onze jongens discipline bij en leren ze bij een massabijeenkomst de orde te bewaken. Tot enkele jaren geleden kregen we ook schietoefeningen. Het leger is blij met ons want in tijd van oorlog helpen wij ze bij het bewaken van de grenzen.'

De militaire trainingen liggen voorlopig even stil. Defensie wil blijkbaar niet opnieuw in opspraak komen. Het leger trainde immers ook jarenlang pro-Indonesische milities in Oost-Timor. Die sloegen alles kort en klein na het referendum in 1999. De pro-Indonesische milities zeggen achteraf dat het leger ze heeft misbruikt in de strijd voor behoud van Oost-Timor.

Banser-commandant Sobirin is niet bang dat hij de speelbal wordt van leger of politici. ,,Wij verdedigen Wahid omdat hij democratisch gekozen is. We zien onszelf als bewakers van de grondwet.' Sobirin wil graag benadrukken dat Banser een neutrale militie is. ,,We zijn goed georganiseerd. Onze militairen luisteren slechts naar het centrale commando.'

Maar de geschiedenis leert dat Banser zich gemakkelijk laat gebruiken. Zoals in 1965 na de mislukte staatsgreep van linkse generaals. Rechtse generaals binnen het leger wilden toen voorgoed afrekenen met alle communisten binnen en buiten de strijdkrachten. In Oost-Java hitsten conservatieve generaals Banser op 'communistische' boeren te doden. Duizenden onschuldige mensen werden vermoord. Het grootste bloedbad uit de geschiedenis van Indonesië vond op Oost-Java plaats.

De angst voor een nieuwe geweldsgolf leeft sterk onder de bevolking van Oost-Java. Tijdens de grote demonstraties van de afgelopen weken hielden ouders hun kinderen van school.

Dit is het thuisland van president Wahid die ernstig in het nauw is gebracht door twee grote financiële schandalen. Hier is zijn aanhang het sterkst. Maar het waren niet de gewone mensen die de afgelopen weken voor hem de straat opgingen. In massale gebedsbijeenkomsten in de moskees riepen de Ulama's (geestelijke leiders) van Nahdlatul Ulama de leden op Wahid te verdedigen. De bevolking is bang dat NU Banser ook zal opzetten Wahids tegenstanders met geweld aan te pakken.

Mensenrechtenadvocaat Muchammad Zaidun in Surabaya vindt de angst voor Banser terecht. Het zijn volgens hem vooral laagopgeleide jongeren en mannen zonder enig toekomstperspectief. ,,Je kunt ze alles wijsmaken. Ze zijn levensgevaarlijk. Ze zijn bruut.' Hij vindt het onvoorstelbaar dat de machtigste man van Indonesië verschillende keren tegen de media riep dat deze jongens hem beschermen. ,,Wahid houdt ze achter de hand als hij werkelijk in gevaar komt. Dat heeft hij de afgelopen dagen al laten zien.'

Hoe gevaarlijk Banser kan zijn, heeft de redactie van de Jawa Pos, de grootste krant van Oost-Java, ervaren. Vorig jaar mei bestormden tientallen Bansersoldaten het gebouw van de krant. De Jawa Pos had een kritisch stuk over president Wahid gepubliceerd. ,,Ze trokken stekkers uit de computers, gooiden computers door de redactie, stompten mij op mijn maag en bedreigden vrouwelijke verslaggevers', vertelt hoofdredacteur Dhimam Abror. Hij vertelt voor het eerst zijn ervaringen.

De schrik zit er nog steeds goed in. ,,We moesten een maand lang een rectificatie plaatsen. Maar Banser is zo dom. Ze wisten niet eens het verschil tussen een halve pagina horizontaal of verticaal. Daar zaten ze uren over ruzie te maken.' Maar met excuses alleen kwam de krant er niet van af. Er moest ruim een honderduizend gulden aan Banser betaald worden. ,,Dat weigerde ik. Pas toen Gus Wahid, een neef van de president, zich ermee bemoeide, heeft de krant het geld betaald. Op voorwaarde dat het geld naar een ziekenhuis ging.'

De krant is nog niet van Banser af. ,,Ze blijven terugkomen. Iedere keer willen ze opnieuw geld', verzucht hoofdredacteur Abror. ,,Wij durven niets meer over Banser, NU of Wahid te schrijven. Vorige week tijdens die grote demonstraties stonden er opnieuw vijf trucks met Banser-jongens voor de deur. Om ons alleen maar te waarschuwen.' De krant heeft zichzelf censuur opgelegd. ,,We zijn allemaal bang voor Banser', zegt de hoofdredacteur. Naar de politie gaan, heeft geen enkele zin. ,,Die doet toch niets. Dat zag je vorige week ook toen hier gebouwen van Golkar in vlammen opgingen. Ze stonden ernaar te kijken en grepen niet in.'

Advocaat Zaidun zegt dat meer bedrijven in Oost-Java last van Banser hebben. Onder het mom van bewaking moeten ze geld op tafel leggen. Hij vindt het opvallend dat niet alleen Banser maar ook leden van Nahdlatul Ulama er financieel op vooruit zijn gegaan sinds Wahid tot president werd gekozen. ,,Ze hebben nu grote huizen en rijden in dure auto's rond.' Hij beaamt dat zakenlieden uit Jakarta naar Oost-Java afreizen. Ze geven geld aan de Ulama's in de hoop dat die een ontmoeting met de president voor ze regelen. ,,De vrienden van Soeharto's regime zijn nu erg dik met de Ulama's', beweert Zaidun. ,,Als Wahid valt, sleurt hij ze allemaal mee.'

Voorzitter Ali Maschan Moesa van Nahdlatul Ulama in Oost-Java reageert woedend op de beschuldigingen van Zaidun. ,,Wahid is een vrek. Ik heb nooit een cent gekregen.' Om het verhaal van de hoofdredacteur van de Jawa Pos moet hij glimlachen. ,,We hadden een afspraak met ze gemaakt over de gekleurdheid in hun berichtgeving. Ze zouden neutraler over ons schrijven. Ze hebben die afspraak geschonden.' Hij beweert Banser niet meer in de hand te hebben. ,,Iedereen is zo emotioneel. Hij doet ons allemaal pijn te zien hoe Wahid in de hoek is gedreven.'

Banser-jongens praten de Ulama's in precies dezelfde bewoording na. Pasuruan is het grootste bolwerk van Wahidaanhangers op het platteland van Oost-Java. 'Heilige oorlog voor Wahid'. 'Wahid we geven ons bloed voor je', staat er zelfs op muren geschreven.

Banser-commandant Fadlan in Pasuruan heeft afgelopen zondag een laatste zware training met zijn jongens gehad. Op de voorpagina van het lokale krantje staat een foto van de training. Vijftienduizend Banser-jongens in uniforms. ,,Met alle lokale commandanten in Oost-Java hebben we nu alarmfase 2 afgekondigd. Mocht het nodig zijn dan staan we binnen 24 uur met ons Banser-leger in Jakarta. We zijn bereid ons leven voor Wahid te geven.'