Geen rotzooi, geen lawaai

Als je op de informatica-opleiding van het roc Mondriaan in Voorburg zit, heb je vanaf je eerste dag een klant voor wie je echt aan het werk moet. En of je die pet voortaan achter wege wilt laten, want die hou je in het echt ook niet op.

Ze zitten in mavo 3 en ze komen met de wiskundeleraar kijken, hier op roc Mondriaan. Cees van der Zwan, teamleider van de technische informatica-opleiding, is net midden in een zin als de mobiele telefoon van het enige meisje tatatatatatata zegt. Er rolt een giechel door het groepje.

,,Dat is een van de dingen die hier niet kunnen'', zegt Van der Zwan streng, ,,we hebben hier regels. Zoals: jas op de kapstok. Zoals: op tijd zijn. Zoals: telefoon uit. Want later, in een bedrijf, kun je dat ook niet maken. Hier leer je om je alvast zo te gedragen als later.''

Van der Zwan, uiterlijk een kruising tussen Inspector Morse en professor Zonnebloem, is de drijvende kracht achter de projectonderwijs-opleiding technische informatica op het Mondriaan. Er zijn in Nederland meer regionale opleidingencentra (roc's) waar je informatica-specialist kunt worden. Maar er is er maar één waar de complete opleiding de vorm heeft van projectonderwijs; op de Marcellus Emantslaan in Voorburg.

Projectonderwijs betekent dat alles anders is dan wat we gewoonlijk onder 'onderwijs' verstaan. Er is geen schoolbel. Er zijn geen lessen. Er zijn geen repetities. Er zijn geen rapportcijfers. Er zijn geen docenten die zich vastklampen aan de strohalm dat ze vakspecialist zijn.

Er is trouwens ook geen rotzooi, en er is geen lawaai. Bij andere opleidingen is dat wel anders, zegt ti-docent Bart van Halem; daar krijg je 'ouderwets' les, en daar zie je jongens met baseballpetjes (geen petten!, zeggen ze bij ti, zo'n pet heb je ook niet op als je naar een klant gaat) die gerust lege milkshakebekers in de struiken gooien (raap op!, zeggen ze bij ti, als je werkt kun je dat ook niet meer maken!)

Studeren bij de club van Van der Zwan betekent dat je vanaf de eerste dag 'een klant' hebt, die 'een opdracht' geeft, die op de afgesproken tijd klaar moet zijn, en dat de docent daarbij je coach is. Het resultaat is een atmosfeer van 'niet storen, ik ben aan het werk'. Het resultaat is ook een opmerkelijke gedisciplineerdheid. ,,Vorige week was het ouderavond'', vertelt Van Halem, ,,en een van de ouders zei: wat doen jullie met m'n zoon, hier? Hij wil opeens een pak hebben.''

Die klanten zijn meestal niet verzonnen, maar echt. Nou ja, in het begin niet. Dan komt een van de docenten het lokaal binnen met een zeemans-uniform aan - geleend van Van der Zwan, want die was ooit stuurman op de handelsvaart - en die net doet alsof hij een rondvaartbedrijf heeft, dat nodig een website moet hebben.

Maar kort daarna wordt het wel echt. In de kamer van het Internet Ontwikkel Team, het troetelkind van Van Halem, zitten 'deelnemers' (op een roc heet je niet student of scholier, maar deelnemer) te zwoegen op allerlei websites die ze voor echte opdrachtgevers maken. Het racketcentrum Westvliet, om de hoek, wil een site hebben. De kerken van de gemeente Den Haag willen een website hebben. De Leidse schouwburg wil er een hebben. En allemaal willen ze speciale dingen in die site. Het racketcenter wil elektronische uitnodigingen; dat je een kennis een mailtje kunt sturen met hun logo en de tekst ,,Ga je gezellig met mij tennissen/squashen/eten bij Westvliet racketcentrum?'' De kerken willen een kaartje van Den Haag op de site hebben, zodat je kunt zien welke kerkgebouwen er in welke wijk staan. De Leidse schouwburg wil z'n kaartjes via de site kunnen verkopen. Een website laten maken bij de it'ers van Mondriaan Onderwijsgroep kost geld - al is het stukken goedkoper dan een site van een echt bedrijf: hier kost het een gulden of duizend. Anderzijds duurt het aanzienlijk langer voor de site af is. ,,Een opdrachtgever moet zich realiseren dat ze voor ons studiemateriaal zijn'', zegt Van Halem, ,,dus wie snel een site wil, moet niet bij ons zijn. Maar niet voor iedereen is snelheid belangrijk.''

Of je na het eerste jaar nu de richting 'kantoor' kiest (websites maken) of de richting 'product' (soft- en hardware maken - programmatuur voor een warmtewisselaar in een flatgebouw, bijvoorbeeld), je voert altijd iets uit voor echte opdrachtgevers, van begin tot eind volgens de regelen der kunst. Van het eerste gesprek met de opdrachtgever (,,we willen een website, maar we weten nog niet precies wat er op moet'') tot de definitieve oplevering, een deelnemer moet alles keurig netjes, nauwgezet, foutloos, documenteren. De klant houdt er dus een website aan over, de deelnemer een map met alle stappen die onderweg gezet zijn, inclusief parafen van de docenten of het allemaal goed ging: snapte je de theorie? was je vaardig? wist je je ook te gedragen jegens de klant?

Rechts naast de hoofdingang zitten bordjes op de deuren die in Nederlandse scholen ongebruikelijk zijn. Cisco Network Academy, staat daar op. De projectonderwijs-opleiding van de Mondriaan Onderwijsgroep was de eerste in Nederland waar je, binnen de 'gewone' opleiding tot it'er op mbo-niveau, ook de certificaten van die Amerikaanse netwerkgigant kunt halen. CCNA, heet dat certificaat. In de VS kun je dat op veel middelbare scholen halen, maar hier valt het onder het mbo. Al is het Mondriaan nu bezig om een Amsterdamse middelbare school, de Esprit Groep, ook klaar te stomen om het CCNA te gaan geven.

Waarom ze met Cisco in zee gingen? Omdat het verschrikkelijk goed lesmateriaal is, zegt docent Paul van Buuren. Welnee, het heeft niks te maken met een onkritische omhelzing door een school van de poen van een bedrijf. Wat zij hier doen is ook niet te vergelijken met een basisschool die uit geldgebrek een lokaal laat neerzetten door McDonalds. Die Cisco-opleiding hebben ze hier omdat het een hoogst bruikbare, en voor 80 procent 'algemene', opleiding is. Maar als je CCNA hebt, dan verdien je als 20-jarige wel 600 gulden meer dan wanneer je het niet hebt.

Het projectonderwijs van ti op Mondriaan is onderwijs dat er niet uitziet als onderwijs - en als Cees van der Zwan op zijn praatstoel zit, vult hij daar moeiteloos anderhalf uur over, waarbij hij allengs filosofischer wordt. Al dat gemekker van die docenten op middelbare scholen, die het zo moeilijk vinden om volgens de Studiehuis-aanpak te werken! Al die sceptische reacties van collega's uit het 'gewone' deel van roc Mondriaan! Al dat gezeur over 'de commercie' die zo zou oprukken in zijn soort onderwijs! Het betekent allemaal dat men de kern van de zaak niet begrijpt.

,,Confucius zegt: 'Als je de oversteek maakt, maak 'm dan ook echt'. Die zogenaamde commercie hier in huis, dat is niet meer dan een uitvloeisel - het is geen doel. Als je projectonderwijs kiest, dan introduceer je 'de klant' als een figuur in je onderwijs. De klant die opdrachten geeft, die de gang van zaken stuurt. De student is bezig een opdracht uit te voeren en komt er achter dat-ie een stukje theorie nog niet helemaal begrijpt. Opeens heeft die student er zin in om te snappen hoe die theorie zit. Voor het eerst heeft-ie geen tegenzin.''

Maar, hallo, de deelnemers hier op het Mondriaan hebben wel de prachtigste computers ter beschikking, een paar per persoon zelfs. En staat er ook niet een hoop Cisco-apparatuur in het gebouw? ,,Die kopen we'', zegt Van der Zwan, ,,want ik moet niks van sponsoring hebben. Er staat hier voor een ton of drie aan Cisco-apparaten in de school, en alleen een paar verouderde routers en switches hebben we van ze gekregen. Ik zou het niet anders willen. Sponsoring betekent dat je niet gelijkwaardig bent. Partnerschap betekent dat je in samenspraak iets doet.''

,,Het is wel waar dat informatica-onderwijs een nauwe band heeft met de makers van al die verschillende systemen. Maar wij proberen hier wel om onze deelnemers niet alleen bekwaam te maken met de spullen van Bill Gates. We doen, op ons eigen initiatief, ook Linux. Maar het is niet onze schuld dat het computeronderwijs zo verknoopt is met computerbedrijven. Als de overheid dat had willen voorkomen, dan hadden ze jaren geleden al moeten ingrijpen. Je kan niet eerst iets laten gebeuren, en vervolgens kritiek leveren. Ik zou intussen trouwens helemaal niet meer willen dat de overheid het weer overnam. Zolang wij maar zorgen dat er veel verschillende merken in de school aanwezig zijn, is er weinig aan de hand en heeft het grote voordelen. We hebben hier een inventaris die je nergens vindt; minstens een pc per student, maal 300. Als je dat eenmaal hebt, wil je niet terug. Zoals ik ook nooit terug zou willen naar klassikaal onderwijs. Van werken in projectvorm verdwijnen allerlei vooroordelen als sneeuw voor de zon. Je denkt toch niet dat ik hier ooit 'allochtonenproblemen' heb? Ik maak alleen maar werkgevers mee die zeggen, die jongen die voor ons die klus gedaan heeft, kunnen wij die niet alvast in dienst nemen?''