Mensenkwab

Canadese neurologen pretenderen in de hersenen de locatie te kunnen aanwijzen die, ten dele althans, de mens tot mens maakt. Het betreft een deel van de rechter voorhoofdskwab, ongeveer de plek waar we naar wijzen als we iemand niet goed snik achten: achter de schedel daar zou het vermogen huizen waarmee we de mentale processen inschatten die zich in andermans hoofd afspelen.

Zonder dat inzicht in de ander - door psychologen Theory of Mind genoemd - ontbeert een mens empathie. Hij kan zich niet verplaatsen in de medemens en is blind voor subtiele intenties, zoals ironie, humor of sarcasme. Dat zijn de aanknopingspunten waarop een normaal mens navigeert en zijn sociale gedrag afstemt.

De neurologen onderzochten deze vaardigheid bij mensen met hersenbeschadigingen en bij gezonde proefpersonen. Ze speelden een soort balletje-balletje, waarbij deelnemers moesten raden onder welke van vijf koffiekopjes een bal was verstopt. Dat gebeurde aan een tafel met de onderzoeker aan de ene, de proefpersoon aan de andere kant.

In het midden van de tafel stond een schermpje, zodat de deelnemer zelf niets kon zien en moest afgaan op twee assistenten aan weerszijden van de onderzoeker die elk op een ander kopje wezen. Die helpers droegen een bril, de een een geblindeerde, de ander een doorzichtige. De deelnemers hadden beide brillen vooraf uitgeprobeerd en begrepen allen dat zij op de 'ziende bril' moesten vertrouwen.

Daarna werd het balletje verstopt terwijl van de nu ongebrilde helpers er één helper naast de deelnemers ging zitten. Na de verdwijntruc nam die helper zijn oude plek bij de onderzoeker weer in, waarna beide assistenten op verschillende kopjes wezen. Wie te kiezen? Mensen met letsel in de rechter voorhoofdskwab gingen nu beduidend vaker de fout in dan de anderen. Zij leken niet te beseffen dat de helper naast hen ook niet had kunnen zien onder welk kopje de bal verdween.

In een volgend experiment figureerde maar één assistent, die opzettelijk iedere keer de verkeerde kop aanwees. Bij sommige proefpersonen wilde het bedrog niet doordringen, en ook nu betrof het mensen met beschadigingen in de rechter voorhoofdskwab, zij het op een iets andere plek.

Zetelt ons mens-zijn in de voorhoofdskwab? Dat lijkt een te boude conclusie. Maar een commentator in het tijdschrift van Brain (februari), waarin de studie verschijnt, merkt op dat de hersenen blijkbaar toch specifieke gebieden hebben gereserveerd voor vaardigheden die ons tot een primaat van de buitencategorie maken. Hoewel een enkele studie naar de hiaten in de belevingswereld van autisten - ook zij hebben moeite zich in anderen te verplaatsen - daar al eerder op leek te wijzen, konden neurologen tot nu toe zulke 'sociale locaties' niet echt vinden.