Opgefokte sfeer rond rapport

Het zal van politici en media vandaag de nodige koelbloedigheid en eerlijkheid vragen het rapport van de commissie-Koning over de ESF-kwestie op eigen merites te beoordelen. De vraag is zelfs of dat nog wel mogelijk is nu de uitkomsten van het onderzoek-Koning zo sterk zijn gekoppeld aan de kansen van PvdA-fractievoorzitter Melkert om Kok als partijleider op te volgen en, als direct gevolg daarvan, ook aan het besluit van premier Kok over zijn politieke toekomst. Deze koppelingen leveren zonder twijfel een spannende situatie op, maar uit democratisch oogpunt geen gezonde.

Voor de burger is van belang dat hij van de commissie-Koning antwoord krijgt op een aantal vragen die te maken hebben met de besteding van zijn belastingcenten, ook al kwamen die in de vorm van subsidies uit Brussel, en met het vermogen van Den Haag op die besteding toe te zien. In dat licht is het zeker van belang te weten hoe Melkert als minister van sociale zaken en werkgelegenheid in het eerste kabinet-Kok (1994-98) heeft geopereerd en hoe hij dat nu verantwoordt. Dat zal iets zeggen over zijn bekwaamheid en leiderschap. Maar de toestand krijgt een opgefokt karakter door van de kwestie een test-case te maken voor zijn geschiktheid voor het premierschap. Ook al draagt hij honderd keer de (ademocratische) titel 'kroonprins', het staat nog geenzins vast dat hij Kok als lijsttrekker opvolgt, laat staan dat nu al duidelijk is dat hij de nieuwe premier zal worden. Dat is allemaal veel te voorbarig en zegt vooral iets over de overspannen betekenis die aan het premierschap wordt toegekend. We hebben in de naoorlogse jaren zeer capabele premiers gehad, die van te voren nimmer aan zulke publieke proeves van bekwaamheid werden blootgesteld. En overigens, als Melkert als mogelijk kandidaat-premier aan een soort initiatie-ritueel wordt onderworpen, is er alle reden dat uit te strekken tot diens partijgenoot Klaas de Vries. Hij volgde Melkert in 1998 op als minister van sociale zaken en droeg twee jaar verantwoordelijkheid voor de ESF-zaak. Daarbij geldt De Vries, nu minister van binnenlandse zaken, als een politicus, die in staat wordt geacht de premiersfunctie te vervullen.

In de opgefokte sfeer rond het rapport-Koning is het zaak het huisje bij het boompje te houden.