Met dood Kabila stort land ineen

De Democratische Republiek Congo lijkt met de schietpartij in het presidentiële paleis definitief geïmplodeerd. Er was al weinig van over. In het noorden en oosten heersen diverse rebellengroepen en in het gebied dat Kabila nog wel controleerde kon hij zich slechts staande houden door de hulp van buitenlandse bondgenoten. ,,De vraag is niet zozeer wie Kabila opvolgt, maar wat er met het land gebeurt'', stelt Koen Vlassenroot, Congo-kenner aan de Universiteit van Gent.

Onder de vertrouwelingen van Kabila, die in Kinshasa nog steeds aan de macht zijn, is er eigenlijk niemand die de capaciteiten heeft om de leiding van het land over te nemen. Het is een kleine groep, voor een groot deel afkomstig uit de zuidelijke provincie Katanga, waar Kabila zelf ook zijn wortels heeft. De ex-rebellenleider vertrouwde maar weinig mensen en zocht zijn naaste medewerkers dicht bij huis. Hij benoemde zijn jeugdvriend, Gaetan Kakudji, tot minister van binnenlandse zaken. Afrika-kenner Filip Reyntjens noemt hem als mogelijke opvolger van Kabila en zegt er meteen bij dat hij 'volledig incompetent' is. De leden van de regering hebben vaak een groot deel van hun leven in het buitenland gewoond, net als Kabila. Ze weten eigenlijk weinig van het land en krijgen weinig steun.

Als tijdelijke vervanger van Kabila werd gisteren zijn zoon Joseph naar voren geschoven, al waren er ook berichten dat hij op zijn minst gewond was geraakt bij de aanslag op zijn vader. ,,Joseph is verlegen en niet erg briljant'', zei een militair uit de regio gisteren tegen persbureau Reuters. Joseph was enige tijd hoofd van de landmacht. Maar hij, noch zijn vader zijn er ooit in geslaagd het leger onder hun controle te krijgen. Het leger dat Kabila's voorganger Mobutu achterliet is uiteengevallen. Sommige soldaten hebben zich bij de rebellen gevoegd, anderen bij Kabila. De soldaten die Kabila trouw bleven, werden de laatste tijd steeds ontevredener. Er dreigde muiterij over het lage loon dat ze kregen -niet meer dan 25 gulden per maand.

Vlassenroot acht de kans niet groot dat het leger de macht zal grijpen in Congo. Daarvoor is de krijgsmacht te versplinterd.

VERVOLG OP PAGINA 5

Zonder ingrijpen Angola wacht Congo anarchie

Congo

VERVOLG VAN PAGINA 1

De enige groep die er toe doet, de enige groep ook op wie Kabila écht kon rekenen, waren de strijders uit zijn eigen provincie Katanga. Deze provincie, rijk aan grondstoffen, wilde zich meteen na de onafhankelijkheid van België in 1960 afscheiden van Congo. De kans is groot dat ze dit, nu Congo als land nauwelijks meer bestaat, opnieuw gaan proberen.

Vlassenroot schetst twee scenario's voor de toekomst van Congo. Het eerste is uiterst somber. Congo vervalt in een totale anarchie, vergelijkbaar met landen als Liberia en Somalië. Een centrale overheid is er niet meer, krijgsheren vechten om grondgebied dat ze vervolgens van alle rijkdommen kunnen ontdoen. Congo is immers in potentie een schatrijk land. Diamanten, goud, tropisch hardhout, olie -alles is er te halen.

Het tweede scenario is wat positiever. Buurland Angola, dat al zo'n 7000 manschappen in Congo heeft zitten ter ondersteuning van het Kabila-regime, grijpt in. Het land kan zich geen instabiliteit aan de noordgrens veroorloven, omdat daar de Unita-rebellen zitten die al decennia oorlog voeren in Angola. Het was een belangrijke reden voor Angola om Kabila's regime te steunen. Vlak na de schietpartij was de invloed van Angola al zichtbaar. Kabila's stafchef Eddy Kapend, die op de televisie verscheen om de bevolking op te roepen rustig te blijven, werd geëscorteerd door Angolese soldaten.

,,Als Angola ingrijpt zou het snel kunnen gaan'', zegt Vlassenroot. ,,Kabila stond een vredesakkoord in de weg. Angola zou alle partijen om de tafel kunnen krijgen en samen zouden ze een vredesregeling kunnen treffen.'' Zimbabwe, de andere bondgenoot van Kabila die met 11000 troepen aanwezig is, riep gisteren al op tot een spoedbijeenkomst. Het land zou dan worden opgedeeld in invloedssferen. Oeganda en Rwanda en de rebellen die door deze landen gesteund worden, zouden in het noorden en oosten van Congo de scepter gaan zwaaien, wat ze nu feitelijk al doen. Angola zou het westelijke gedeelte onder controle krijgen. De provincie Katanga zou onafhankelijk kunnen worden.

Grote afwezige bij zo'n overleg zou Congo zelf zijn. ,,Maar daar is ook niemand die werkelijk macht kan uitoefenen'', zegt Vlassenroot. En wat betekent ditvoor de bevolking van Congo? Weinig, denkt Vlassenroot. Hooguit zou een vredesregeling, afgedwongen door Angola, enige rust kunnen brengen in het oosten van Congo, waar de rebellen de afgelopen jaren vreselijk hebben huisgehouden.