Kok hanteert stoplap rond Oranjehuwelijk

Met griep thuis of achter een potplant op het bordes. Het zijn weinig verheffende thema's in het debat dat Den Haag voert over de rol van de vader van Máxima Zorreguita bij het huwelijk. Dat debat moet open gegooid: daar heeft de kroonprins inmiddels recht op.

Als ik koningsgezind was, zou ik faliekant tegen parlementaire toestemming zijn voor een huwelijk tussen de kroonprins en Máxima Zorreguieta. Zo'n relatie tussen de Oranjes en de familie van een man die actief meedeed aan een militaire dictatuur die een vuile oorlog op zijn conto heeft, kan niet anders dan schadelijk zijn voor het aanzien van de Nederlandse monarchie.

De balkondiscussie over de heer Zorreguieta is te kinderachtig voor woorden: ook al wordt hij beginselvast weggemoffeld achter de nodige potplanten, dan is het gat op de plek waar een vertoonbare vader van de bruid had moeten staan in het oog springend. Uit het zicht, maar daardoor extra zichtbaar is negatief.

Van verschillende kanten is Máxima opgeroepen om zich te distantiëren van haar vader door een democratische geloofsbelijdenis. Een verklaring dat zij met hart en ziel de democratische beginselen is toegedaan, hoe lovenswaardig ook, maakt haar meteen ongeschikt voor de rol van koningsvrouw. Het koningschap is immers uitgerekend de enige positie in het Nederlandse staatsbestel die niet democratisch is. Een dynastieke vererving van het koningschap is bij uitstek niet democratisch; belangrijke grondrechten zijn onthouden aan het koninklijk huis zoals de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van vereniging en vergadering. Censuur en curatele zijn hier de sleutelwoorden. De ondemocratische enclave in het Nederlandse staatsbestel kan alleen in stand gehouden worden door de onder bewind stelling van leden van het koninklijk huis.

De stilte die premier Kok over de Tweede Kamer probeert af te roepen is bijzonder gekunsteld en blijkt steeds minder waterdicht. Dit wordt natuurlijk door de oppositie uitgebuit. Fractieleider De Hoop Scheffer roept naast Kok om stilte, en suggereert daarmee dat die het niet alleen af kan. Degenen die toch iets zeggen, worden door hem -in de formulering van het redactionele commentaar in Trouw van 31 januari- als volgt getypeerd: ,,Daarmee gedragen zij zich onhoffelijk tegenover de prins.''

Het zal wel toevallig zijn dat de staatsrechtelijke aangelegenheid in de sfeer van de courtoisie en de hofetiquette getrokken wordt. Kamerleden dienen zich volgens de CDA-man te gedragen als lakeien of leden van de hofhouding. De taak van de Staten-Generaal is in deze visie wel zeer beperkt.

In het zo-even genoemde commentaar wordt terecht gepleit voor het houden van een open, en niet een Byzantijns debat. Dat zou Willem-Alexander ook beter in staat stellen om te beoordelen of hij de toestemming voor een huwelijk die hij nodig heeft om koning te kunnen worden, wel of niet zal vragen. Blijkt hem uit een in de Staten-Generaal of daarbuiten te voeren discussie dat het verlenen van toestemming op weerstanden stuit, dan kan hij, of zijn moeder, weigeren in te stemmen met het indienen van een wetsvoorstel. Zo'n van de regering afkomstig wetsontwerp moet ook de handtekening van de koningin dragen, want zij maakt deel uit van de regering.

Als het probleem erin zit, dat er nog geen wetsvoorstel is ingediend, en dat een debat over de toestemming dus te vroeg komt, is dat makkelijk te verhelpen. Een stuk of wat kamerleden kunnen het initiatief nemen tot het indienen van een wetsvoorstel. Zulke initiatief-wetsvoorstellen zijn in artikel 28 van de Grondwet, dat over de toestemming voor het huwelijk gaat, niet uitgesloten.

Een initiatiefwet lijkt mij intussen overbodig. Kamerleden zijn natuurlijk vrij om landszaken te bediscussiëren, ook los van aanhangige wetsvoorstellen over de materie in kwestie. Sterker nog, zij worden ingehuurd om de aangelegenheden van het land naar beste weten en kunnen te bespreken en te bedisselen. Deelname aan het wetgevingsproces is zeker niet hun enige uitdrukkingsvorm. Het is dan ook staatsrechtelijk bedenkelijk, als opgemerkt wordt dat Kok de regie kwijt is in de zaak Zorreguieta. De premier komt maar een zeer beperkte regie toe. Hij moet het koninklijk huis aansturen en in toom houden, hij kan proberen een zweep te leggen over de fractie van de PvdA, maar dat is het dan ook zo'n beetje. In het regeerakkoord van Paars-2 is niets opgenomen over huwelijken van leden van het koninklijk huis, en dus gaat het hier om een relatief vrije kwestie waar het dualisme enige kans maakt.

Kok bedient zich van een oeroude dooddoener in het politieke bedrijf om het parlement koest te houden: het argument dat een debat óf te vroeg komt, of te laat, maar nooit te rechter tijd. Kok zingt al een hele tijd het refreintje van 'deze discussie is prematuur', maar er komt een moment waarbij hij even beslist, maar niet zonder ingehouden leedvermaak zal roepen, dat de zaak nu achterhaald is, dat men maar beter had moeten opletten toen het moment daar was.

Wie bepaalt de agenda van de voorbarigheid en het nakaarten? Het goede moment wordt gedefinieerd door degeen die de macht daartoe heeft. De anderen worden van het temporele kastje naar de temporele muur gestuurd.

Het wordt tijd voor een vol debat, dat heeft GroenLinks-fractievoorzitter Rosenmöller terecht opgemerkt, ter voorbereiding van een discussie naar aanleiding van een eventueel wetsvoorstel. Reken maar dat anders opeens het fait accompli zich aandient, en dat er eigenlijk niets meer te bepraten valt.

De advocaten van de families zitten niet stil. Het onderonsje van de Oranjes en Zorreguieta's in de kerstvakantie zal ook wel gebruikt zijn om allerlei kwesties te bespreken ter voorbereiding van een huwelijk: de huwelijksvoorwaarden, erfrechtelijke kwesties, een eventuele naturalisatie van de bruid volgens art. 10 van de Rijkswet op het Nederlanderschap (nodig of niet), en meer vragen van internationaalprivaatrechtelijke aard. Het point of no return nadert, en niemand weet wanneer de voorbarigheidsverzadiging is bereikt. Het uiteindelijk aannemen van een wet waarbij toestemming voor het huwelijk wordt verleend, zal de monarchie weer verder in diskrediet brengen. Alle beetjes helpen.