De echte rijken

Naar de omvang van het vermogen van de andere goede doelen - de vermogensfondsen - valt slecht te gissen. Het moeten vele miljarden zijn.

Niemand in Nederland weet precies hoe veel geld er schuil gaat achter de 560 in Nederland geregistreerde fondsen die hun vermogens ontlenen aan legaten en schenkingen. Jaarlijks delen ze miljoenen uit aan nooddruftigen in de vorm van studiebeurzen, derde werelddoelen of kinderprojecten. Het échte grote geld zit in hele ouwe sokken, voorname fondsen met klinkende namen als Verenigde Stichtingen Van Dooren-Blankenheijm-Van Lede of de Stichting Het Evert Zoudenbalch Huis.

Vermogensfondsen timmeren niet zo aan de weg, maar ze keren jaarlijks low profile grote sommen uit aan goede doelen. Een van de bekendste is het VSB Fonds. Er zijn er dertien in Nederland, ooit ontstaan uit regionale spaarbanken. Een aantal heeft de naam inmiddels veranderd, zoals die in Den Haag en omstreken: Fonds 1818, naar het jaar van oprichting. Met 213 miljoen gulden (97 miljoen euro) aan vermogen en een jaarlijkse uitkering van gemiddeld 30 miljoen (bijna 14 miljoen euro).

De grootste is het VSB Fonds in Utrecht. Dit fonds heeft twee miljard gulden (907 miljoen euro) in kas. Van dat bedrag wordt gemiddeld per jaar 75 miljoen gulden uitgekeerd (34 miljoen euro). Ook een grote is de Bernhard van Leer Foundation, genoemd naar de in 1958 overleden industrieel en filantroop. De stichting beheert 1,1 miljard gulden (500 miljoen euro) en keert van het dividend op de aandelen jaarlijks 55 miljoen (25 miljoen euro) uit aan projecten wereldwijd.

,,We zijn een beursgevoelig fonds', zegt directeur R. van Gendt. ,,Door het verslechterde beursklimaat hebben ons soort instellingen in de afgelopen maanden tien tot vijftien procent van ons vermogen ingeleverd.'

Het Van Leer-fonds keert ongeveer vijf procent van het vermogen uit. Daarbij volgt het fonds de Amerikaanse norm. Vermogensfondsen in de VS zijn verplicht jaarlijks vijf procent van hun geld te besteden, willen ze van fiscale voordelen kunnen profiteren. Een dergelijke regeling bestaat in Nederland niet. Fondsen zijn vrij te bepalen welk deel van hun vermogen ze weggeven.

Maar intussen broedt de FIN, de brancheorganisatie van Fondsen in Nederland, op plannen om tot afspraken te komen over het bestedingsniveau. ,,We zijn bezig na te gaan welk percentage van het vermogen door de fondsen wordt besteed', zegt vice-voorzitter H. Zwitser. ,,Uit die inventarisatie zal een aanbeveling aan de leden komen.'

Het Utrechtse VSB Fonds haalt de vijf-procentsnorm bij lange na niet. ,,Tja, we hebben wel groeicapaciteit', zegt woordvoerder T. Lodders. ,,De rek is er nog niet uit. Maar concrete plannen om onze uitkering te verhogen zijn er zeker niet.'

In Nederland liggen de uitkeringspercentages van de vermogensfondsen eerder rond de drie procent, denkt Van Gendt van de Van Leer-stichting. ,,Als fonds moet je je wel afvragen welk deel van het vermogen reëel uitgegeven kan worden zonder op langere termijn het fonds aan te tasten. Ik denk dat die vijf procent zo'n beetje het maximum is.'