Broedermoord in Den Haag

Na drie weken berichtgeving over de aanslagen in de Verenigde Staten hebben we nu onze eigen kleine crisis gehad, die een week lang minstens even veel ruimte in de media innam en evenveel commentatoren in beweging bracht. Voor Rutger Zwart die zich in wetenschappelijke zin aan het CDA wijdt, is het allemaal een duidelijke en logische zaak, getuige zijn artikel op de Podiumpagina van afgelopen dinsdag. De richtingenstrijd is begonnen bij Lubbers en nu met Balkenende is het CDA eindelijk op zijn bestemming aangekomen. Dat was eigenlijk bij Heerma, die net als Lubbers koos voor de christelijk-sociale richting, ook al zo, maar toen bleek dat er nog krachten waren die daar anders over dachten. Die zijn nu vakkundig uitgeschakeld.

Hoewel, vakkundig?

Richtingenstrijd komt regelmatig voor in politieke partijen en een dergelijk proces gaat vaak gepaard met 'overwinningen' en 'nederlagen' en persoonlijke dramatiek. Maar in het algemeen vindt tegelijkertijd een min of meer openlijke discussie plaats over de koers van de partij. Bij het CDA wordt de richtingenstrijd blijkbaar binnenskamers uitgevochten en is zij slechts zichtbaar doordat een aantal personen met elkaar in conflict raken, aan de kant worden gezet, aftreden of naar voren worden geschoven. Deze gebeurtenissen worden dan geduid als 'richtingenstrijd', maar in feite hoor je nauwelijks een argument dat daarmee te maken heeft. Wel meningen of iemand wel of niet geschikt is voor het leiderschap, voldoende uitstraling heeft, mediageniek is of de goede oogopslag heeft.

Volkomen onverwacht treedt Van Rij af en het is niet helemaal duidelijk of dit een principiële daad was omdat hij de partij niet mee kreeg in zijn richting of slechts het begin van de uitvoering van een -uiteindelijk mislukte- strategie om zelf het lijsttrekkerschap te verwerven. Van deze strategie gaat de eerste fase goed: De Hoop Scheffer trekt zich terug. Aan Van Rij wordt gevraagd of hij beschikbaar is. Met een gespeelde aarzeling zegt hij -al te gretig moet je niet zijn- dat hij daar 24 uur over moet nadenken. In die 24 uur wordt duidelijk dat het allemaal niet zo gladjes gaat. De actie van Van Rij oogst nogal wat kritiek, niet in de laatste plaats vanuit de partij zelf. Dan een move: er moeten twee tegenkandidaten komen waarna de keuze aan de leden is.

Dat is ineens wel erg democratisch voor een partij waarin de leden over de lijsttrekker helemaal niets te zeggen hebben. Die kandidaten kwamen er dus niet en de fractie in de Tweede Kamer pikte het niet langer: Balkenende of anders opstand in de gelederen. Dat kon de partij er natuurlijk niet bij hebben. Het beeld was al treurig genoeg: De Hoop Scheffer weg, couppleger Van Rij weg, een overijverig persoon van het partijbureau die een vervalst document aan '2 Vandaag' toespeelt, een dagelijks bestuur dat klungelig opereert, een algemeen bestuur dat van niets weet.

Balkenende: ,,De achterban is enorm geschrokken. Dit zijn ze van het CDA niet gewend''.

Daar valt nog wel wat op af te dingen. Hoe is het met Brinkman gegaan? Met Heerma, waarbij overigens het aandeel van De Hoop Scheffer niet mag worden uitgevlakt?

Nu nog is Balkenende de briljante hoogleraar die snel carrière maakte, zich in korte tijd als financieel-economisch specialist heeft ontwikkeld, een groot debater, een belofte voor de toekomst. Hoe is dat over een paar jaar als het CDA bij de verkiezingen in 2002 heeft verloren en de opiniepeilingen geen gunstiger resultaat laten zien? De geschiedenis zal zich herhalen. Balkenende heeft te weinig uitstraling, hij is te steil, te gereformeerd, te geleerd, te weinig politiek.

Maar in elk geval kan hem geen broedermoord ten laste worden gelegd.