Liever geld verdienen

Hoe dat nou gaat, zo'n dag zonder school? Eerst zeg je tegen moeder dat je de eerste zoveel uur vrij hebt. Als je dan on gestoord tot 12.00 uur in je nest hebt gelegen ga je de straat op, belt een maat, en je spreekt af om ergens gewoon wat te ouwehoeren, bijvoorbeeld in de snackbar in het winkelcentrum. Voor je het weet is het alweer drie uur geweest, dan ga je naar huis, een beetje buizen.

Rondhangen verveelt helemaal niet, verzekert Frans de Birk (17) uit Nieuwegein. Het is in ieder geval veel prettiger dan op school zitten, want daar heeft hij nooit wat aan gevonden. Niet dat hij ruzie heeft gehad met leraren zodat hij er bij bepaalde lessen niet meer in kwam, dat niet. Maar de hele dag in een lokaal zitten waar je moet opschrijven wat iemand anders net op een bord heeft gezet, wat heb je d r nou aan? Hij kijkt oprecht verbaasd vanonder zijn grijze wollen Nike-muts die hij ook binnen maar heeft opgehouden.

Frans is vandaag ontboden op het Servicecentrum van het roc Utrecht. Hier komen per jaar zo'n duizend leerlingen, ongeveer vijftig per week, die op zoek zijn naar een andere opleiding of helemaal niets meer willen. Het aantal leerlingen dat het direct zonder tussenkomst van het centrum voor gezien houdt, bedraagt ook ongeveer duizend. In totaal zitten er 21000 leerlingen op het roc. Op tafel ligt het dossier van Frans, een paar velletjes.

Na de mavo wilde Frans eigenlijk naar de pabo, zegt hij. Maar dat kon niet want daar moest je ten minste havo voor hebben en daar had hij te weinig vakken voor op d-niveau. Omdat hij toch 'iets met kinderen', wilde, koos hij voor de opleiding sociaal cultureel werk aan het roc Utrecht. Maar in plaats van dat je daar inderdaad iets met kinderen ging doen, kreeg hij vakken als Nederlands, informatica en mcv (multi-culturele vorming). Hij moet even nadenken waar dat laatste vak ook alweer over ging. ,,Het was iets met alle groepen die er in Nederland wonen en de kenmerken die ze dan hebben. Het was in ieder geval allemaal zo ontzettend theoretisch.''

En met zijn staat van dienst als hang-jongere behoorde hij misschien ook wel veel meer tot de doelgroep van het buurthuiswerk dan dat hij daar nou zelf emplooi moest gaan vinden als activiteitenbegeleider, vermoedt hij ook zelf.

Drie maanden hield hij het vol, maar daar moeten we de drie weken die hij spijbelde van aftrekken. Toen zag hij een advertentie van doe-het zelf-zaak Karwei. Met wat ze daar verkopen heeft Frans niets, zelf heeft hij nooit geklust. Maar ze zoeken scholieren van 16 tot 18 jaar die vier dagen willen werken en dan nog een dag naar school moeten. Dat betaalt waarschijnlijk zo'n 1000 gulden per maand. Het rekensommetje was snel gemaakt: zijn krantenwijk levert 400 gulden per maand op. Als hij op een zaterdagavond met zijn vrienden naar de Shaker in Ijsselstein gaat is hij alleen aan bier (en shoarma toe) al zowat honderd piek kwijt.

Zijn ouders, thuis in Nieuwegein, hebben hem gezegd dat ze het niet slim vinden. Maar als hij echt wil zullen ze hem niet tegenhouden. Op het Servicecentrum kunnen ze voor Frans niet meer zoveel meer betekenen. Van de eenjarige vooropleiding voor de Landmacht, waar een foldertje van op tafel ligt, moet Frans in ieder geval niets hebben. ,,Hou op joh. Daar maken ze je 's nachts wakker om allerlei oefeningen te gaan doen, niks voor mij.''

Servicecentrum-medewerker Karel Rosendaal wijst met een veelbetekenende blik op het blaadje waarop staat dat Frans een cursus 'heroriëntatie' heeft afgebroken. Op deze cursus krijgen leerlingen de gelegenheid te kijken wat er allemaal mogelijk is op beroepengebied. De cursusleider rapporteerde Rosendaal: ,,1/12: Telefonisch contact met zus: Er werd overlegd met broer dat hij niet thuis was. Ouders niet aanwezig.''

Het enige wat Rosendaal nog voor Frans zal doen is even kijken of de interne opleiding van Karwei wel voldoet aan de eisen van de leerplicht omdat Frans tot zijn achttiende nog (gedeeltelijk) leerplichtig is. Als het gaat om een cursus van een paar weken is dat niet het geval.

De kans dat Frans met een leerplichtambtenaar te maken krijgt als hij zich niet meer laat zien op het roc lijkt niet zo groot. Met zijn mavo-diploma heeft hij waarschijnlijk niet echt prioriteit voor de tien leerplicht ambtenaren van de gemeente, die zich concentreren op de problematische categorie die helemaal geen papiertje van wat dan ook haalt. En wat als Frans er niks aan vindt bij de Karwei? ,,Dan ga ik misschien wel weer naar school, in het volwassenenonderwijs. Maar ik denk niet dat dat echt gebeurt. Ik vind het echt belachelijk dat je tot je achttiende nog naar school moet.''

Het grote probleem in het mbo is dat je op je vijftiende, zestiende moet weten wat je wilt worden, zegt Rosendaal. Vandaar dat 40 procent na het eerste jaar van richting verandert, en rond de 30 procent het mbo zonder diploma verlaat. Vorig schooljaar zag Rosendaal bij de opleiding welzijn in het lage niveau 2 een hele klas vertrekken. Groenpluk heet dat. Rosendaal: ,,Er is werk zat voor productiemedewerkers, schoonmakers, enzovoort. Dat is natuurlijk ook zo als je geen enkel diploma hebt.''

De tweede kandidaat op het servicecentrum deze ochtend is een heel ander geval dan Frans. Joey Tuinenburg is langsgestuurd omdat hij het Oriëntatiejaar Koninklijke Landmacht moest afbreken vanwege een heupziekte die hij vroeger heeft gehad. Daar baalt hij van, want hij had het leger juist altijd graag ingewild. Maar nu dus de vraag hoe verder.

Net als zijn broer wil Joey (17) vrachtwagenchauffeur worden, maar zijn moeder vindt dat hij 'hoger' moet mikken, omdat hij mavo heeft en zijn broer alleen maar leao. Bovendien vindt hij het zonde om de cursus af te breken zonder het onderdeel beveiliging goed af te sluiten. ,,Als ik dat doe, dan heb ik er tenminste nog wat aan gehad.''

Over Joey maakt de servicecentrum-medewerkster zich niet zoveel zorgen. ,,Zijn onderwijsverleden beslaat maar een paar regels. Dat is bij veel leerlingen die je hier tegenkomt twee kantjes, daar is dan al van alles mee geprobeerd.''

Waarschijnlijk is Joey straks een klant voor de heroriëntatiecursus. Maar dat wil hij eerst nog met zijn moeder bespreken.